• Përshëndetje Vizitor!

    Nëse ju shfaqet ky mesazh do të thotë se ju nuk jeni regjistruar akoma. Edhe pse nuk jeni regjistruar ju arrini të shihni pjesën me të madhe të seksioneve dhe diskutimeve të forumit, por akoma nuk gëzoni të drejten për të marrë pjesë në to dhe në avantazhet e të qënurit anëtar i këtij komuniteti. Ju lutem : REGJISTROHUNI që të dërgoni postime dhe mesazhe në Forum-Al.

    Regjistrohu !

Figura të shquara të Çamërisë

edlin

V.N.P
Anëtar
Apr 21, 2010
Postime
11,205
Pikët
113
Hasan Amarati ...

nga Margëlliçi, krijoi derën e Çaparenjve...
Në dyluftim me kapedan Zhavarrën , fiton dhe si trofe i merr gunën e zezë me shirita të bardhë...
Që atëherë e thërrisnin Hasan Çapari për këtë fakt...
Zhvendoset nga Margëlliçi në Luarat, ngrë kullën e tijë dhe kështu fillon rrjedha e derës së Çaparenjve....


Do t'u flas më vonë
 

edlin

V.N.P
Anëtar
Apr 21, 2010
Postime
11,205
Pikët
113
Hasan Çapari së toku me njerëzit më të afërt të derës së mëparshme u shpërngul
nga vendlindja, Margëllëçi dhe shkoi e u vendos në fshatin Luarat,
fshat rreth 2.5 km nË perëndim të qytetit në fjalë. Aty ngriti gërbjet
e veta, të quajtura "Sarajet e Çaperenjet", muret e të cilave
qëndrojnë në këmbë madhështore edhe sot e kësaj dite. Ndërkaq,
piesëtarët e. tjerë tëë ish-tanimë derës së tij, ruajtën mbiemrin e
tyre të hershëm: Amarat'
Vendosjaę Hasan Çaparit në Luarat - i cili me këtë mënyrë
krijoi edhe derën e veçantë të Çaparenjve dha rastin që ai
dhe dera, së cilës i printe të ngjitej në shkallén e derës së
hershme të Prronjatëve, sundimtare e tërëfuqishme në krejt
Çamërinë e Mesme Lindore. Ngjarjepërshkruesit e kohës
Hasan Çaparin e rendisin të parin ndër të tre sundimtarët "më
të përmendur të Çamërisë: Hasan Prronjon dhe Mahmud
Dalanin, Pikërisht ato çka u thanë e në mënyrë të veçantë
zotësia, mençuria si drejtues e shkathtësia e aftësia e veçantë
si armëpërdorues, bënë atë që Ali Pasha Tepelena me të njëjtat
cilësi ta bënte vëllamë". Lartësimi i pakrahasueshëm i derës
Çapari, vetvetiu vuri nën hije tërë dyert e tjera të Margëllëgit,
me parë me peshë të barabartë me të. Duke mos duruar një
gjendje të tillë, një i quajtur Çelo a Xhelo - pjesëtar i njërës prej
dyerve të sapopërmendura mërgoi nga vendlindja e vet dhe
shkoi e u vendos në lindje të Patosit, vend gati krejt i ngjashëm
me atë nga u shpërngul. Vendbanimin e ri e quajti Margëllëç.
"Kalaja e Margëllëçit" (kodër mbi të cilën është ndërtuar edhe
kalaja) të atjeshëm është kryekëput e ngjashme me kodrën e
quajtur "Kalaja e Margëllëçit" (krejt konike) në vendbanimin e
ri. Fshati në këtë vend është në rrëzën e "Kalasë", ashtu sikur
edhe qyteti burimor.
Kujtime të Abdul Kup Gjuzelit e Hasan Velos
 

edlin

V.N.P
Anëtar
Apr 21, 2010
Postime
11,205
Pikët
113
"Hasan Çapari ka qenë trupbëshëm në duk e shumë i pashëm: kalesh me sy të mëdhenj të zez e të bukur dhe vetulla të trasha si pendë korbi. Thuhej se ish gjisëm njeri. gjisëm Xhini e se kish dashnore një zërë (orë). Ajo i ish shfaqur një herë të shoqes së tij dhe i kish thënë të mos flit asnjë fjalë, se ndrishe do t'e thanej në vënt'. Hasani u vra rastësisht në fshatin Lucë, kur po kthehej nga Preveza në Margëllëç. Pasi i zbriti atit dhe u përkul të pinte ujë në krua, i ra koburja nga brezi, u vetëshkreh dhe e vrau.
Musa Çapari, djali i madh i Hasanit, veproi krahas të atit
dhe shërbeu si ndihmësi më i afërt i drejtpërdrejtë i tij. Djali
tjetër, Luli, "dallohej për trimëri dhe ndikimin e tij në krahinë.
Fuqia e vet bazohej në shpatën e tij dhe në pasuesit e dashamirësit e tij... Ishte mospërfillës dhe i pabindur ndaj sundimtarëve osmanë në Margëllëç. Më 1829 i prenë kokën në Janinë, kur vali ishte Emin pashai"". Gojëdhënat e shumta njëzëri ngjarjen e tregojnë kësisoj: Emin pashai, i biri i Sadriazem (kryeministër) Mehmet-Reshit pashait, në krye të 20.000 ushtarëve i theu 2000 kryengritësit çamër në grykat e thella të Kalamanit i vuri pastaj përpara me luftime të pandërprera, deri
sa i shtrëngoi të mbylleshin (ngujoheshin) në kalanë e
Paramithisë. Pas 6 muaj luftimi në rrethim rreth dhe brenda në
kala, mundi të zbulonte ujësjellësin brendatokësor. I vënë në kushte
ja të vdiste ja të dorëzohej, Lule Çapari së toku me disa nga
bashkëluftëtarët e tij më trima e më të rreptë - si Mehmet Saqe
(Isa) Meçe Kollovi nga Luarati mundi të çante rrethin e
qarkuesve dhe u drejtua për nga fshati i vet. Ndjekësit iu qepën
këmba-këmbës nga pas dhe ishin duke e rrethuar edhe në sarajet
e veta; mundi t'u shpëtonte nëpër duar dhe vrapoi për në anëdet.
Në vendin e quajtur Shën-Janaq, duke mos patur shteg tjetër as
majtas e as djathtas (sepse të dy krahët ishin mbyllur në afërsi
nga ushtria ndjekëse), u hodh nga buza (humnera) e lartë
shkëmbore poshtë në det dhe mori për nga llanxat (lundrat), të
cilat - si duket sipas porosisë së dikujt - ishin duke qëndruar larg
anëdetit. Kur kishte arritur 2-3 qind metra me not, i biri 7-8 vjeçar
që ishte në vithe të binekt u tremb dhe bërtiti: "Baba u
mbytëm!"2 Mëshira ndaj të birit e mposhti urrejtjen ndaj ndjekësve
dhe dashurinë për jetën e vet, u detyrua të kthehej mbrapsht.
Pas një përleshjeje të shkurter me shpatë, duke humbur pak nga
pak fuqinë për shkak të plagéve të njëpasnjëshme gë nécon
më në fund e mbërthyen giysmë të gjallë dhe e vranë
 

edlin

V.N.P
Anëtar
Apr 21, 2010
Postime
11,205
Pikët
113
Nga familja Çapari ka qenë mërguar kushedi se kur dhe
kushedi se përse një i quajtur V. L. Jusuf Çapari. Më 1807 ai
përmendet si burri më i rëndësishëm në qytetin Naupli (i banuar
asokohe vetëm prej myslimanësh) dhe një nga më kryesorët në
tërë Morenë, Sipas Th. S. Dhimopullos, nga 1807-ta e deri më
1822, ai pati peshë të veçantë shumë të rëndësishme në ngjarjet e
asokohshme në krejt Morenë
Nder nipërit e Hasan Çaparit u shquan: Metaga Sulejman
Capari, i cili, duke qenë përherë në përplasje me Ali pashë
Tepelenën, më në fund u mund prej tij dhe më 1812u shtrëngua të
mërgohej familjarisht në Egjipt, nga s'u kthye dot më në atdhe'.
Ahmet Çapari", së toku me Islam Prronjon udhëhoqi
kryengritjen e vitit 1831 në Çamëri kundër sundimit osman.
Tahir Metaga Çapari "u bë zotërues i një pasurie të madhe
edhe i një përsosjeje, gjë për të cilën u nderua shumë në Luarat;
vdiq pas shumë vjetësh lëngatë nga sëmundja që i ishte ngjitur në
limanin e Stambollit, ku ishte internuar pas shtypjes së kryengritjesane enda nekushtesa ngat Saqe
thin eqepën
sarajet
anëdetetër asafërsi
lartërat), të
ar larg
vjeçarabakësveapsht.ak ngaSonte,së 1847-ës"6.
Hamit Lule Çapari, "trim dhe i panënshtrueshëm. Mori pjesë
në kryengritjen e 1847-s si prijës i një njësie të përbërë nga rrethi i
tij familjar e miqësor dhe u dallua shumë herë për guxim shembullor
Pas shtypjes së kryengritjes iku në Greqi, ku edhe vdiq".ta presLuarat. Me t'u hapur fjala mbi kapjen e Lule Çaparit dhe të Mehmet Kollovit,
kushëriri i këtij të fundit, kaçaku Haxhi Veliko Kollovi ufut dinakërisht me çetën
e vet në Janinë dhe mori me vete skllav (peng) nipine valiut të Janinës. Si kusht
për lëshimin e tij kërkoi lirimin e Lules dhe të Mehmetit. Urdhri për lirimin e tyre
u dha menjëherë, po pa dobi: Lules sapo i qe prerë kryet. - Tregime të Riza Damin
Ademit, Bejaz Taip Meçit nga Margëllëçi dhe të Ali Sherif Sharos nga Luarati'
 

edlin

V.N.P
Anëtar
Apr 21, 2010
Postime
11,205
Pikët
113
Muhamet Tahir Capari më 1854 me luftëtarët bashkévendi.
qe udhehiqte, iu doli përballé njësive ushtarake kryqtare athino
fanarite, te drejtuara nga gjeneral Thodhori Griva'; duke përfituar
nga befasia, ato kishin vërshuar nëpër Çamëri dhe kishin mundur
te zinin dhe të shkretonin edhe një pjesë të Çamërisë së Mesme
Lindore, së toku me kryeqendrën e saj, Paramithinë. Pas luftimesh
të repta, luftëtarët shqiptarë nën drejtimin e përgjithshëm te
Mahmut bej Vlorës e shuan valën goditëse të njësive kryqtare
athino-fanarite dhe zunë t'i shtynin ca nga ca mbrapsht e mé
mbrapsht. Duke vazhduar goditjet kundër tyre, Muhamet Capari
me njësinëe tij arriti i pari në ndihmë të mbrojtësve të Nartës së
rethuar dhe, pasi çau rrethin e njësive kryqtare athino-fanarite,
hyri çlirimtar në Nartë", ish-kryeqytet njëqindecavjeçar i Çamërisë,
Mollosisë Jugore, Amfillohjisë dhe Akarnanisë në Mesjetë,
qeverisur nga dera princërore e Bua-Shpatajve.
Me Muhamet Çaparin mbyllet trashëgimia e lavdishme e
pasardhësve të Hasan Çaparit dhe me "heshtjen" që për gati 1/4
qindvjeçari u bë e domosdoshme për shkak të rethanave të krijuara
në ato vite, u duk sikur ajo derë u shua. Në të vërtetë gjithë sa u
thanë përbënin vetëm pjesën e parë të veprimtarisë së derës
Capari'". Me t'u bërë e domosdoshme veprimtaria kombëtare në
dobi të atdheut e të kombit, nga po ajo derë dolën sërish burra të
shquar, kinse jo aq xixěllues sa Hasan Çapari dhe trashëgimtarët
që e pasuan në periudhën e lartpërmendur. Eshtë e ditur që burrat
e shquari qitin kërkesat tejet të rëndësishme dhe ngjarjet
veçanërisht të mëdha. U desh që historia kombëtare shqiptare të
vinte në rendin e ditës domosdonë e krijimit të një lëvizjeje aq të
rëndësishme - siç ishte Lidhja Shqiptare e Prizrenit - që të dilnin
në shesh prijësit e shquar që duheshin. Me atë rast edhe dera
Çapari e tregoi veten e vet në lartësinë që i takonte; ndër ata që u dalluan më tepër ishin: Husejn Çapari', Jakup Zejnel Çapari,Mehmet Zenel Çapari, Osman Husejn Çapari? dhe Veip Muhamet Capari'. Këta dhe burra të tjerë nga dera "Çapari" dhe dyer të tjera prej Margëllëçi bënë që dega e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit
në atë qytet nga pikëpamja politike e më tepër nga ajo ushtarake të ngjitej në të njëjtën shkallë me ato të Janinës e Prevezés.
Pas shembjes me dhunë të LSHP sërish u duk njëfarë
përgjumjeje; në të vërtetë të dy 10-vjeçarët që pasuan, shërbyen si një magje (govatë) në të cilën u gatua brumi i duhur; dhe ishin pikërisht trashëgimtarët e vonë të derës "Çapari": vëllezërit Omer
dhe Refo (Refat) Tahir Jakup Çapari ata që në Margëllëç ndezën
të parët dhe ushqyen pandërprerje zjarrin e madh që shpuri në
Shpalljen e Pavarësisë Kombëtare Shqiptare. Që vitet e para të
qindvjeçarit në vijim me penë e pushkë ata u renditën në ballë të
rreshtave të luftëtarëve që shpalosën të parët flamurin e lirise.
 

edlin

V.N.P
Anëtar
Apr 21, 2010
Postime
11,205
Pikët
113
AZIZ ÇAMI


CILI ISHTE AZIS ÇAMI (1893-1943)

SHKRUAR NGA: ALBERT KOTINI.

Ishte prej një dere të njohur të
Filatit të Çamërisë shqiptare. Ai u lind në
këtë vatër shqiptare duke u ngrohur me
ndjenja atdhetare, kundër ideve
shfarosëse shoviniste dhe i persekutuar
prej grekut, duke u detyruar që herët të
emigronte nga vendlindja dhe të vendosej
në tokën mëmë, në Sarandë. Prindërit e
tij duke njohur dashurinë për Atdheun,
zgjuarsinë dhe burrërinë e dërguan në
shkollën ushtarake në Itali. Gjatë luftës
së Parë Botërore ai mbaroi me rezultate të larta në Torino Akademinë
ushtarake dhe, u diplomua si oficer artilerie. Si një ushtarak i diplomuar
me rezultate të larta në një vend dhe shkolle me emër, ai mund të
qëndronte atje dhe të ndiqte një karrierë të shkëlqyer ushtarake, por
Azis Çami si shqiptar e bir shqiptari, e thërriste një zë i brendshëm të
kthehej në tokën mëmë, të punonte për të, dhe të vdiste për të
dhe...ashtu bëri! Ai erdhi në Shqipëri si oficer i milicisë shqiptare. Shpejt
u lidh me nacionalistët shqiptarë si: Ahmet Lepenica, Riza Cerova,
Hysni Lepenica, Halim Xhelo, të cilët i shqetësonte robërimi i
Shqipërisë. Në prill të vitit 1920, ai ndodhet në Romë për çështjen e
një gjyqi, si dëshmitar. Duke mos harruar për asnjë çast robërimin e
vendit të tij, ai i dërgon kryeministrit italian në Sanremo këtë telegram:
“I lutem Ekselencës Tuaj të përkrahë me fuqi tërësinë dhe
indipendencën e Shqipërisë, duke i bërë kësisoj të pavdekura
traditat e përbashkëta dhe idealin e Garibaldit, në flamur të të
cilit shqiptarët mbetën në sheshin e nderit për njësinë italiane.”
Le të mos harrojmë se këtë akt të lartë patriotik e bënte një
djalë i ri që nuk ish më tepër se 27 vjeç, por që nuk kish ideal tjetër
veç Atdheut.
Sapo kthehet në Atdhe lidhet me qarqet e burrat që popërgatitnin
luftën e Vlorës. Si oficer dhe si artiljer ai ishte i nevojshëm në këtë
luftë, por mbi të gjitha, si luftëtar shqiptar që shkonte në luftë; ose të
fitonte ose të vdiste! “Në komisionin e oficerëve e specialistëve
ushtarakë që drejtonin luftën ai u caktua komandant i artilerisë. Në
betejë shquhen për trimëri, Ismail Haki Kuçi dhe toger Azis Çami, i
cili pasi la topin që komandonte, mori mitralozin dhe dyfekun në krah
dhe u fut fare brenda fushës së luftës me ca shokë të pakët dhe, si
mbaroi mitralozi i tij, përdori dyfekun, dhe pastaj ato që kishin lënë
italianët.
Kapedan Sali Vranishti, Isuf Rustem Mavrova, Nevruz Bello
janë të plagosur.
Alim Hoxha i Gorishtit vdiq nga plagët.

Ago Agaj shkruan:
“Komandanti i artilerisë, Azis Çami, dhe
ndihmësi i tij Elmas Ademi nga Smokthina, me disa ushtarakë të stërvitur
në shërbimin e artilerisë italiane, vunë në veprim topat e zënë në Kotë
e Tepelenë duke i ngrehur në qafë të sherishtave. Efekti moral i këtyre
topave qe shumë i madh në ditët e largimit të ushtrisë së huaj nga toka
shqiptare, Bregu i Detit. Në këtë luftë, bregasit nuk morën pjesë, as
për mirë, as për keq dhe, vetëm një burrë erdhi vullnetar ky quhej;
Nasi Beni. Kjo nxiti shpirtin kundërshtar të vlonjatëve! Çështja u përzie
më shumë pasi u ndodhën aty Azis Çami dhe Osman Tetova, i pari
ishte komandant i xhandarmërisë dhe i dyti i qarkut. Që të dy të ikur
nga vendlindja e tyre, për ndjenja patriotike.
Të dy vendosën të vepronin me fuqitë e xhandarmërisë bashkë
me popullin vlonjat e pas kryerjes së veprës t’i shtroheshin vullnetarisht
gjyqit apo dënimit.
Pas këtij vendimi, të rinj me flamurin kombëtar në dorë e nën
mbikëqyrjen e Ahmed Lepenicës, hyjnë befas në Himarë. Ishin dy
grupe, njëri hyri nga ana e Pilurit dhe tjetëri nga ana e Llogarasë, në
breg të detit. Grupi i dytë me një numër të vogël xhandarësh,
kontrollohej prej Azis Çamit. U ngrit flamuri mbi ndërtesën e nën
prefekturës pa asnjë kundërshtim, sado të vogël, përkundrazi ata u
pritën vëllazërisht dhe plot gëzim. Kështu u zhduk edhe plaga e fundit
e Vlorës dhe Komiteti u shpërnda përfundimisht dhe nuk u mblodh
më kurrë.
Lufta e Vlorës, botimi i 2002, f. 289
 

edlin

V.N.P
Anëtar
Apr 21, 2010
Postime
11,205
Pikët
113
......


Nacionalizmi është shpirti i kombit!
Ata që i kuptuan të parët detyrat ndaj Atdheut janë luftëtarët e
kombit! Azis Çami nuk mendonte për pasuri, për pozitë e për kapital,
për prona a për pushtet, por për idealin e lirisë kombëtare, për një
Shqipëri etnike. “Kur Noli zgjodhi si sekretar të tij Ibrahim Çamin,
vëllanë e Azisit, ky është një fakt që flet shumë për cilësinë e kësaj
vatre të Çamërisë” - nënvizon shkrimtari Albert Kotini.
Azis Çami, shkollën e mesme e mbaroi në Shën-Dhimitër,
Koronë (Itali), tok me Sejfulla Malëshovën, Tahir Hoxhën etj. Filloi
karrierën në shërbim të qeverisë së parë shqiptare të Sulejman
Delvinës, si komandant i forcave shqiptare në Gjirokastër dhe
Tepelenë. Në epopenë e Vlorës, Azis Çami u bashkua me kryengritësit
dhe menjëherë u caktua komandant i artilerisë dhe kur lebërit luftonin
“me një dyfek lidhur me gjalmë”, ai ishte në krah të tyre si oficer
profesionist dhe i dipllomuar.
Por, ndërsa Vlora u çlirua dhe iu bashkua tokës mëmë, grekët
dhe serbët, nuk donin të dinin për këtë Shqipëri, ata mbanin të pushtuar
vendin tonë me intriga dhe poshtërsi, me vjedhje dhe masakra. Edhe
kjo qe arsyeja që Ahmed Lepenica me Fejzo Tafilin e Hysni Lepenicën
shkuan në jug, në Gjirokastër, ndërsa Hazis Çami në veri, ku në luftë
me bandat serbe ai del gjithnjë fitimtar.
Kush merrte përsipër në këtë kohë të punonte në xhandarmëri,
merrte përsipër një detyrë tepër të rëndë dhe të shenjtë njëkohësisht.
Shqipëria ishte djegur, e copëtuar, nga lufta botërore, ajo notonte në
një varfëri ekonomike, dhe nuk kishte parë ndonjëherë shtet të vërtetë.
Populli i gjithë ishte i prapambetur dhe i armatosur, i mbytur në
gjakmarrje e mbi të gjitha, ai i shikonte shtetin dhe xhandarmërinë si
armik të tij. Në këtë mal me vështirësi dhe në këtë rrugë të mundimshme
duhet të ecte tashmë kapiteni i xhandarmërisë, Azis Çami. Ai i vuri
shpatullat kësaj barre të rëndë dhe ideali i Atdheut, i dha fuqi ta ngrinte
me nder.
Në vitin 1923 atë e gjejmë komandantin e xhandarmërisë të
qarkut të Vlorës. “Që kur ka ardhur këtu zoti kapedan, Azis Çami,
komandant i qarkut tonë, sjelljet e xhandarmërisë po shfaqen fort të
pëlqyera, si nga pikëpamja e disiplinës e cila është nder e lavdi për
ushtrinë, aq edhe nga bujaria dhe urtësia.”
Këta ishin burrat që kishin marrë përsipër jo vetëm të vendosnin
dhe të ruanin qetësinë e rendit, por edhe të edukonin një shtresë
njerëzish për të kryer detyrat sipas parimeve demokratike të vendeve
evropiane. Ai shmang përleshjet dhe gjakderdhjet!
Më 19 mars 1923, një grup fshatarësh të krahinës së Gorishtit,
Kudhësit etj. thyen magazinat e zotit Esharef Dano, Yzeir Muço, Shahin
Hashimi dhe Sotir Kule dhe grabitën, 200 qese misër, 50 qese grurë
dhe deshën të boshatisnin shtëpinë e Talip Peshkopisë.
Fuqia e xhandarmërisë me në krye Azis Çamin e ndaloi
grabitjen!
Në Vlorë ka pasur një shkollë xhandarmërie.
Me 12 prill 1923, u bë ceremonia për betimin e xhandarëve që
mbaruan kursin 6 mujor. Në ceremoni, krahas prefektit Zejnel Prodani,
kryetarit të bashkisë Qazim Kokoshi, ishte edhe komandanti i qarkut
kapiten Azis Çami. Pra si oficer i xhandarmërisë Azis Çami kandihmuar
në veçanti në vitet, 1920-1923.
Me Fan Nolin kryeministër në vitin 1924, qeveria e ngarkoi me
detyrën e qark komandantit të Vlorës.
Mbas thyerjes së qeverisë së Nolit, ai u arratis në Vjenë, viti
1932. Me Ndoc Gjeloshin, kryen atentate kundër Zogut. Nga
procesverbali i gjyqit kundra fanolistëve, mësojmë qëndrimin e
vendosur të Azisit në lidhje me Shqipërinë.
Me 1939, Azis Çami kthehet në Shqipëri. Ai mori pjesë në
formimin e Ballit Kombëtar dhe u dërgua në Vlorë për të zëvendësuar
Hysni Lepenicën, pas vrasjes së këtij të fundit. Tani, Azis Çami drejton
bashkë me Skënder Muçon betejat që zhvillohen në rrethin e Vlorës
kundër italianëve dhe më vonë kundër gjermanëve.
Në këtë aktivitet mjaft të gjerë dhe të pamundur për të reflektuar
të gjithë këtë shkrim, A. Kotini veçon disa momente: “Më 1924, Azis
Çami kërkohet për kandidat për deputet për në Asamblenë
Kombëtare, por Azis Çami hoqi kandidaturën e tij në favor të grupit
demokrat, Avni Rustemi, Abdyl Kuçi, Bahri Omari, Ali Këlcyra, Stavro
Vinjau, Petro Poga etj. Pra, ishte modest dhe respektonte më të
mençurit e kombit!
Në prill 1924 Azis Çami u rëndua shumë moralisht për vrasjen
e Avni Rustemit dhe ndërmjet 15 firmave që dënon këtë vrasje në
telegram dallojmë edhe firmën e kapiten Azis Çamit.
Mbas dështimit të qeverisë së Nolit, Azis Çami emigron si i
arratisur politik, fillimisht në Itali dhe pastaj në Vjenë sepse ishte i
dënuar në mungesë nga Ahmet Zogu me 101 vjet burg, si
bashkëpunëtor i Fan Nolit. Më 16 shtator 1942, në Konferencën e
Pezës merr pjesë së bashku me nacionalistët e tjerë si Skënder Muço,
Ramazan Jarani etj. Kështu komandanti Azis Çami vazhdoi luftën edhe
të udhëheqë me trimëri forcat nacionaliste të Ballit Kombëtar, deri në
ditën e atentatit prej komunistëve me 14.12.1943 duke dalë në mëngjes
nga shtëpia.
Mbas vrasjes së Azis Çamit, një gazetë e asaj kohe botonte
këtë poezi të shoqëruar me dedikimin përkatës.
‘’Muajt e kaluar Nacionalizma shqiptare pati një humbje të
madhe e shumë të rëndë.

Azis Çami, një shok i denjë i trimit të trimave, dëshmorit Hysen
Lepenica, u vra në Tiranë nga dora e tradhtarëve e terroristëve. Vrasja
e Aazizit; heroit të kaq luftrave legjendare, prodhoi një hidhërim të
thellë në zemrat e të gjithë shqiptarëve me ndërgjegje dhe provoi haptazi
se terroristët kanë në program të shfarosin ajkën e Shqipërisë.’’

U vra Azizi,
hero në male
dhe n’ideale.
Nga dor’ e huaj,
që bën të vuaj,
një komb të tërë.
U vra Azizi,
burr patrioti,
dhe trim i zoti.
Nga shpirt të ngratë,
dhe renegatë,
që krim kanë bërë.
U vra Azizi,
se desh lirinë
dhe Shqipërinë.
Edhe sa rrojti,
vetëm punojti,
për komb vatanë.
U vra Azizi,
që në burgime,
edhe mjerime,
e kaloi jetën.
Desh të vërtetën.
Pa shtyn’ e vranë.
U vra Azizi.
Edhe e vranë
ata që s’kanë,
as shpirt as fé,
as Mëmëdhé;
Po jan’ zhyrur...
U vra Azizi!
Që do të jetë
simbol për jetë.
I trimërisë
dhe i lirisë.
Mjer për të shitur!

Në dokumentet e kohës për nacionalizmin e Azis Çamit
disponohen mjaft materiale të pa eksploruara ose më thjeshtë të
ndaluara gjatë 50 vjetëve të komunizmit. Po përmendim disa aspekte
të kohës:
Vendim në emër të Republikës Shqiptare.
“Mbasi nuk janë zanun të pandehurit Fan S. Noli, Lano Borshi,
Dr. Omer Nishani, Kostandin Boshnjaku, Dr Nush Bushati, Kapiten
Azis Çami, Bedri Pejani, Qamil Vala, major Ibrahim Jakova; të cilët
pandehën se me anën e një deklarate më 24.3.1927 kanë propagandue
pranë popullit shqiptar tue alarmue kundër regjimit të sotëm. Ju epen
15 ditë afat për me u paraqit para gjyqit. Ka me u shkue gjyqi në
mungesë, ka me u rrëzue të drejtat civile. Kanë me u sekuestrue
pasuritë. “ (Gazeta Zyrtare 18-6-1927).
 

edlin

V.N.P
Anëtar
Apr 21, 2010
Postime
11,205
Pikët
113
......

Faji i tyre është teksti i deklaratës 24 prill 1927 botuar në
Gjenevë në emër të komitetit të Çlirimit Nacional dhe me firmat e
sipër shënuara. Fan Noli, Omer Nishani dënuar me vdekje për 1924
-ën, Azis Çami dënuar me 101 vjet, Lano Borshi dënuar 50 vjet.
Në Konferencën e Pezës 16 shtator 1942 nga Balli Kombëtar
pa ngarkesë zyrtare, mori pjesë Skënder Muço, Azis Çami, Ramazan
Jarani etj. Këta nuk pranuan që lufta të komandohej nga një fuqi e
huaj.
(“Flamuri” 8.11.1966).
Në Gazetën “Koha” të datës 12. 7.1924, Rexhep Çami, student
në Liceun e Korçës boton në 7 strofa një vjershë për Çamërinë ku po
përmendim vetëm strofën e parë dhe të fundit:

Ah! Moj Çamëri e mjerë!
Pate fat të mallkuar!
Që të hodhi në skëterrë,
te armiku i tërbuar.
Shkabë e zezë me dy krerë,
sot u nis të fluturojë.
Përmbi juve do të bjerë
Armikun ta coptojë.

Këto dhe të tjera poezi dhe proza të kohës këndojnë shpirtin e
Nacionalizmit çam, që mbetën të pa botuara e të ndaluara përsëri në
kohën e komunizmit enverian.

Në Tepelenë 25.10.1920, në Fletoren “Mbrojtja Kombëtare”
Vlorë, shkruhet: “Ngushëllimet zyrtare për të ndjerin dëshmor Selam
Musa Salarinë më 5.8.1920 nënprefekti i këtushëm zoti Veli Visiari,
kryekomandanti zoti A. Shehu, oficer, zoti Aziz Çami (A. Çami ishte
më i afërmi, mik arme me të ndjerin Selam duke luftuar së bashku
rreptësisht mbi armikun në kodrat e Vlorës) dhe anëtarë të Këshillit
Administrativ së bashku me disa nga paria e vendit, i bëjnë ngushëllimet
zotit Dule Musa duke i dorëzuar edhe këtë dokument në dorë.
Për vrasjen e Azis Çamit, të mërkurën me 15 dhjetor 1943 në
orën 8 të mëngjesit, në sheshin Avni Rustemi, persona të panjohur
vranë barbarisht patriotin major Azis Çamin, ndërsa po dilte nga banesa
e vet.
Këto dhe të tjera shprehin një nderim të madh nga i gjithë populli
shqiptar duke e mbuluar arkivolin e tij me flamurin kuq e zi të Shqipërisë.
Ka vlerësime nga më të lartat e kohës në lidhje me veprën e Azis
Çamit gjatë ceremonisë së varrimit.
Është për t’u theksuar që edhe shtypi që përfshinte
“Federacionin Ballkanik” ka mjaft të dhëna në lidhje me pozicionin e
Zogut dhe të Azis Çamit, të cilët kanë vlerë për një monografi të
veçantë.
Por ajo që është kryesore për këtë çështje ka të bëjë me vendin
e Azis Çamit në Komitetin e Çlirimit Nacional krahas Fan Nolit,
Kostandin Boshnjakut e të tjerëve që u dënuan më lart nga Zogu.

E kundërta është në vlerësimet e bëra nga shtypi komunist gjatë
50-vjetëve “Zëri i popullit” dhe buletinet (volumi 3 S 103/12 E, Tiranë
1986) nën titullin”Azis Çami, likuido llogaritë” dhe hodhën të zezën
mbi të bardhën duke e paraqitur gogol, parazit e tradhtar Azis Çamin.
Nuk ia vlen që këtë riprodhim të “Zërit Popullit” në vitin 1986, marrë
nga buletini i kësaj gazete, Gjirokastër me 5 shkurt 1944 ta shkruajmë.
Më mirë po e ballafaqojmë me dëshmitarë okularë të kohës.
Islam Muça, veteran i luftës Nacional - Çlirimtare, bashkëkohës
i Azis Çamit tregon:
“Në vitin 1943, Azis Çami ka ardhur në Vlorë mbasi u vra
Hysni Lepenica si përfaqësues i Ballit Kombëtar për jugun duke u
vendosur në Brataj. Në këtë kohë erdhën forcat gjermane, ndërsa
Azis Çami me batalionin “Shqiponja” që kryente aktivitet në zonën
Brataj-Sevaster, zbritën në Llakatund.
Në qafën e Bestrovës zhvilloi luftimet në mesin e shtatorit 1943
(pra luftimet e para kundra gjermanit). Kur hynë gjermanët, u tërhoqën
në krahinën e Treblevës duke u shtuar me vullnetarë të lirisë edhe nga
fshatrat e krahinës Sevaster-Mesaplik.
Kur Hazis Çami kapi dhe gjykoi italianët e kthyer nga Saranda
në Mesaplik sepse kishin vrarë Hysni Lepenicën, përveç dënimit moral
nuk vuri dorë mbi këta robër italianë.
Po kështu ai u prit me këngë e me valle në fshatin Dukat, ku
kishte edhe partizanë (nuk kishte filluar akoma vëllavrasja) dhe u kthye
përsëri në Tërbaç. Nga Tërbaçi e deri në Qafën e Shën Premtes, nuk
pati ndonjë përplasje me lëvizjen Nacional - Çlirimtare, edhe pse në
këtë kohë u bashkua dhe Sadik Premtja me Azis Çamin. Mbas kësaj
ka qëndruar në Tragjas, aty zunë të pinin ujë partizanët dhe nacionalistët
pa u trazuar.
Diku aty nga pasditja, me porosi, fshehurazi nga lart, kapen dy
nacionalistë nga fshati Velç të çarmatosur (i kapën ndërsa ishin duke
pire ujë) dhe i morën me vete. Kur donin të çarmatosnin dhe tre
nacionalistë të tjerë nga Sevasteri, këtë nuk mund ta bënin dot dhe
vranë dy prej tyre. Në këtë kohë u morën masat nga të dy palët si nga
Balli Kombëtar ashtu dhe nga komunistët, duke menduar se kanë
qëlluar gjermanët. Po partizanët në këtë kohë vazhduan fshehurazi
programin e tyre duke rrethuar shtëpinë e Mehmet Alemit, me synimin
për të vrarë Azis Çamin dhe zhdukur shtabin e tij. Në errësirë nuk
merrej vesh se kush qëllonte e kush vritej.
Kur u largua Azis Çami nga shtëpia e Mehmet Alemit (të cilën e
dogjën partizanët), për në Dukat dhe u kthye pas tre ditësh në Tragjas,
por duke u vendosur përfundimisht në Gjormë, vetëm atëherë filloi
lufta kundër nacionalizmit. Shfarosën e shkatërruan gjithë Gjormin e
më vonë Dukatin, duke i vënë damkën e vëllavrasjes.
Në këtë kohë Azis Çami vjen me detyrë në Tiranë.
Nexhmedin Ballka tregon: Azis Çamin e njoh nga afër sepse
kam punuar me të. Ka qenë fanolist dhe patriot i shquar. Në vitin
1939 u kthye në Shqipëri, por ajo që dua të tregoj është fakti se ai ka
qenë antifashist dhe, besonte në fitoren kundër tyre. Pranonte luftën
Nacional - Çlirimtare dhe bëri tentativa bashkëpunimi me Bedri
Spahiun. Nuk kishte pranuar asnjë funksion nga qeveria kuislinge.
Ishte kundra reprezaljeve dhe vëllavrasjes. Pa e zgjatur, vrasja e tij
është bërë pas asnjë motiv.
Bibliografia:
Albert Kotini: “Çamëria denoncon” botimi i 2002, f. 164-171
Ago Agaj: “Lufta e Vlorës” botimi 202 f. 289-290.
Resul Zeqirjaj: “Karakteri popullor i luftës së Vlorës, botimi i
viti 1962, shënime të kohës.
 

edlin

V.N.P
Anëtar
Apr 21, 2010
Postime
11,205
Pikët
113
Damin Zote Buli

PSE KLAN FUSHA
E PSE KLAN MALI

Pse klan fusha e pse klan mali
çish ka çamëria,
pse rënkon ki Kalamai
gjithe Toskëria?
Ne Kosovë thoné është vraré,
dhe është varrosur,
një trim, kapetan i Ballit,
atdhetar i sosur.
Kush e njih vallé Damin Bulin )
trimin pérmbi trima,
i ritur në Çamëri,
neper bumbullima
Tundej mali, dridhej fusha,
digjej vëndi flakě,
kur luftonte Damin Buli,me korofillakě.Dhe gjat pushtimit fashist,
në luft' me gjermanë,
trim i madh i Çamërisé,
persëri në ballë.
Po Partia Komuniste,
lindur për terror,
ne gjume e vrau tek flinte,
trimin arbëror.
vrau se desh Shqipérinë,
me kufijt e parë,
s pajtohej me Miladinin
dhe me tradhëtarë.

Filat:Tirané, 1960


Damin Zote Buli
nga fshati Varfanj i Gumenicës - Çamëri. Më 1911 bashkë me Thanas Markon nga Mavrudhi (Gumenicé) del kaçak në mal. Pas një viti kapet nga zaptiet turke dhe çohet në burgun e Janinés. Lirohet më 1913, kur grekët pushtuan Janinën. Më 1914 rekrutohet ushtar nga grekët dhe çohet ně Selanik për të kryer shérbimin. Prej andej arratiset dhe vjen pérséri në Çaméri ku qëndron né arrati gjersa italianét pushtojnë Çamériné (1916-1918). Gjat kësaj kohe qendroi iliré në të gjitha zonat e liruara nga ushtria italiane, por pas largimit të késaj ushtrie
Çaméria pushtohet pérséri nga grekét dhe Damini del prapé né mal. Nga ndjekjet e repta qe béheshin prej korofillaqisé Damini kalon né Shqipéri, ndérsa gruan e la tek véllezérit e saj né Varfanj
Dikur mé voné Damini kalon pérséri né Çaméri. Atje mundi té marré gruan dhe bashkě me shokét e tij, i ndjekur nga koshadhet greke, detyrohet té hypi né lundrén e Çeflikut pér të kaluar lumin e Kalamajt. Por kur lundra arriti mesin e lumit u shpua. E shoqja e Daminit,
Anifeja, dhe shoku i Daminit Qemal Latja nga Kurtesi i Margélléçit, té cilét nuk dinin not, u mbytën.
Edhe né Shqipériné e lirë Damini qéndron né arrati gjer në vitin 1925. Qeveria
greke e pati dënuar atë me vdekje né mungesé.Por qeveria zogiste nuk ja dorëzoi até Greqisë sepse ky kish béré nënshtetésinë shqipatare dhe bashkë me věllezënit e tij ishte vendosur në Delviné.
Né kohén e LN.ÇI. Damini
zgjidhet si anétar i Késhillit N.CI. të Delvinés. Por ky atdhetar i shquar sapo mori vesh se P.K. Shqiptare
kish lidhje të ngushta dhe vepronte sipas urdhéra ve që i jipte P.K.Jugosllave dhe ajo e E.A.M.it grek, pret me njé herë lidhjet me P.K.Shqiptare.
Mé vonë Balli Kombétar i ben thije qé të merrtepjesë né rreshtat e tij, duke i děrguar
dhe Dekalogun. Ai pranoi, dhe mě voné nga komandant çete qé e kishin caktuar me pare, i besohet komanda e Batalionit "Çaméria"
Por kjo komande ju dha mě voneHaki Rushitit (kur ky i fundit dizertoi nga radhet e UN.Çl) dhe Damini me sa dimě caktohet si komandant
Batalionit "Skénderbeg" të
Rrézomês se Delvinés. Këté
batalion ai e udhëhoqi gjer né
kohen e tërhegjes së forcave
qjermane nga Sqipëria. Një pjesé e batalionit "Skënderbeg" e shoqëroi Daminin gjer në Shkodër (nentor 1944). Aty ai i mblodhi ushtare që i kishin mbetur dhe u thotë: "Tani që Balli Kombëtar e humbi luftën, fituan tradhëtarét e kombit. Murtaja komuniste tani e
mbuloi të gjithë Shqipërinë. Ju
lutem, shkoni nëpër shtëpija tuaja dhe e ruani gjakun për një ditë tjetër kur t'u thërrasé Atdheu. Unë jam i dënuar, prandaj nuk mundem tju shoqéroj, do të hidhem në
Perëndim'. Dhe bashkë me vëllain e tij Isufin kaloi në Mal të Zi. Aty Komandat e divizioneve të U.N. Çl.
Shqiptare që kishin shkuar matane kufirit për tu dorëzuar Kosovén Kryeneçe" forcave serbe e malazeze dhe për të ndihmuar forcave jugosllave për çlinimin e Jugosllavisë nga gjermanét, I bene thirrje Daminit qëtë dorëzohej duke premtuar se do ti falej jeta po te merrte pjesë në radhët e U.N.ÇI. Shgiptare dhe të luftonte pér çlirimin e Jugosllavis ë "motér" nga
gjemanét. Më në fund Damini u dha besé të pabeséve dhe shkoi te luftonte me këto forca prej Kosove gjer né Vishegrad. Dëshmitaret thonë se në një natë të errët, ne repartin ku bénte pjesë Damini u
dëgjua njé breshéi automatiku. Ne mëngjez merret vesh se plumbat ishin derdhur mbi trupin e Damin Bulit né njé kohë kur ky po flinte.
Veç plumbave ai u gjet i therur
edhe me thikë. Daminin- thoně se e vrané vetém e vetëm se s'kishte besim tek "věllezënit"jugosllavë e
greké, se ishte shovinist dhe
kérkonte njé Shqipéri etnike
integrale.



 

edlin

V.N.P
Anëtar
Apr 21, 2010
Postime
11,205
Pikët
113
Kaçakët e Çamërisë


Sipas epikës historike


Si në të gjithë Shqipërinë, ku njerëz trima, djem e burra nuk donin të shkonin nizam e të linin kockat për llogari të Turqisë në humbëtirat e perandorisë osmane,
Ki nizamllëku sa mba
Se kemi të zezat gra
Ç’pijet o i zi ç’pijet
Më shumë se shtatë vjet.
Dhe më tej:
Në Jemen shokë se ç’mbeçë
Në Rrepet e Selfixhesë.
Moj Turqi a mbeç e shkretë
Që na more gjithë djeltë
i shpure nek deshe vet
në vënt të muharrebesë
por dolën malit “firar” edhe në Çamëri pati mjaft të tillë. Me një “gluhë’” të “zgledhur”, të kulluar shqipe, që na vjen nga thellësitë e viteve (shek. XIX), popullsia e asaj treve të martirizuar i ka përjetësuar në vargje të shumta trimat e saj si Mete Zhoti, Feim Muço, Izet Mamani, Mete Dupi, Abedin Kushati, Zeqir Rakipi, Lul Manka, Osman Taka, Çelo Mezani etj. Po japim shkurt disa të dhëna, mbi veprimtarinë e tre kaçakëve, që na e sjellin vargjet nga epika historike. Për Çelo Mezanin dhe Osman Takën kam shkruar më parë.
Lul Manka nga fshati Dishat i Konispolit
Pak të dhëna ka për jetën e Lul Mankës. Edhe ky si shumë kaçakë të tjerë të Çamërisë doli në mal për të mos kryer shërbimin ushtarak.
Kapetan me vulë në ballë
O Lul Manka lule djalë
Le Dishatn’ e more malë.
Të dhënat flasin për ditën që e rrethuan, rezistencën që bëri deri në fishekun e fundit.
U takove me koshadhe
Flakë ta bënë surranë
Plagë seç ta mbushnë shtatnë
Një qind e pesëdhjetë fushekë
I dogje mbi zaptijet
Që mëngjes jaram më drekë…
Lul Manka në atë përpjekje të pabarabartë: plagoset rëndë dhe bije në duar të zaptijeve turke.
Ajo ditë, ditë e shkrretë
Malin e mbëluan retë
Nizamët posi bletë,
Djalë i ri, i sapo martuar e ka të qartë fundin i tij. Nga burgu, nga ku nuk do të kthehej më në Dishatin e tij, pranë njerëzve të dashur, jep porositë e fundit. Kanë shumë ngjashmëri fjalët e tij me këngën e famshme “Mbeçë more shokë mbeçë”. Duket i njëjti motiv, por tashmë i personalizuar në emrin e Lul Mankës:
Nga hapsana shkrove kartë
Amanet ta lë moj nanë
të më shkoç në ustallarë
t’u març qostekn’ e sahatnë.
Ka një kërkesë të thjeshtë, shumë njerëzore. Ka çuar sahatin te ustai dhe porosit ta marrin e ta kenë si kujtim familjarët e tij, për të mos e harruar. Pasta vjen amaneti i rëndë plumb, amaneti i përjetshëm i shqiptarëve që janë “të dënuar” të luftojnë gjithë jetën për vete dhe për vatanë.
Amanet ta lë moj nanë
Ta lë Bushenë
( gruaja e L. Mankës)me barrë/
Në na bëft’ ndonjë djalë
Vari pallën, jataganë
Të lëftojë për vatanë
Hakën time të më marrë
Dushmanëve t’u bëjë varrë.
Pas letrës, këngët nuk japin më informacion. Ato këputen (mbarojnë) bashkë me jetën e kaçakut, kapedanit me “vulë”, Lul Manka.
Zeqir Rakipi, nga fshati Lopës i Filatit
Doli firar kur mori vesh se do ta thërrisnin për të kryer shërbimin ushtarak. I rrethuar nga ushtarët turq, refuzoi të dorëzohej dhe filloi luftën. I plagosur rëndë, sipas dëshmive, vrau veten të mos bjerë në dorë të zaptijeve turke. Kënga shpjegon qartë arsyen e daljes së tij në mal. Rekrutimi i ushtarëve (nizamllëku) që Porta e Lartë zbatonte me egërsi në trojet shqiptare, shkaktonte fatkeqësi të mëdha në jetën social-ekonomike të banorëve të atyre zonave. Kënga na bën me dije:
Zeqo(Zeqir) Kipe(Rakipi) hundëdashi
Del se të kërkon bimbashi…
Ja si na vjen përgjigja dhe njëkohësisht qëndresa e këtij kaçaku trim dhe të mençur të Çamërisë:
Pse më do bimbashi mua
S’më la djelm e s’më la grua
Edhe dhënt’ në vorrua.
Dhe më tej shpërthen me urrejtje:
Jemeni s’ishtë për mua
Unë halldupët s’i dua….
Si gjithë historitë e kaçakëve fundi i Kipe Dashit nuk do të ndryshonte kurrë tek shokët e tij. Dua të theksoj faktin, se në drejtim të kapjes ose vrasjes së kaçakëve, që dilnin maleve për të mos vajtur nizam, këmbëngulja e administratës turke për t’i kapur e ekzekutuar ishte e pashembullt. Trupin e vrarë të kaçakut zaptijet turke e kalojnë në mënyrë demonstrative para shtëpisë së motrës:
Thirri boria Markat
Zeqo Kipe hundëdash
të shkon kokëza në rrap
Rubie të kamte motër
të shkon Zequa në portë
Kur dolli motra në portë
Klau e briti si lopë.
Abedin Kushati nga Spatari
Abedin Kushati, nga fisi i Kapedanëve, bënte pjesë në çetën e famshme të Muharrem Rushitit. Ngjarja e mëposhtme ka të bëjë me një farë Sami Beu nga Berati, mylazim në xhandarmërinë e Janinës. Veç detyrës për ndjekjen e kaçakëve ai ushtronte terror mbi popullsinë e zonës, duke arrestuar njerëz të pafajshëm e pastaj kërkonte para në këmbim të lirimit të tyre. Por në Filat me sa duket punët nuk shkuan si e kishte parashikuar ai.
Kënga thotë:
Të njëten(enjten) më tre sahati
Në Filat u dhez fesati
Ka një Sami pusht Berati
O Sami o palo burrë
Bëre çamërit rrëmullë.
Çeta famshme e Muharrem Rushitit, do të ndeshej me ushtarët turq, që shoqëronin Sami Beun në Filat, duke i zënë atje pusi.
Ki Samiu ka Berati
S’hëngri dot çorbë Filati
… O Kajmekam o i mjerë
Me dufeqet që ke nxjerrë
Fluturove more erë
Penxhereja t’u duk’ derë.
Me sa informon më tej kënga, Abedin Kushati ose Spatari, qëlloi mbi Sami bejnë:
Të njëten e shkrretë
Sahati më gjashtë
Ashkosun të kloftë
Abedin o djalë.
Me rrovol në dorë
Vrave zabitanë
Vrave Sami bejnë
Bashkë me xhandarë.
Por edhe ky trim i Çamërisë nuk do t’ia dilte dot të shpëtonte pas aktit heroik që kreu. Në atë përleshje të armatosur:
Në Filat u dhez fesati
e hapi Jasin Murati(Koska)
U plagos Haxhi Murati
U vra Abedin Kushati
..Spatari një rret(fshat) me gurë
Abedini s’lehet(s’lindet) kurrë.


Gëzim Zilja


 

edlin

V.N.P
Anëtar
Apr 21, 2010
Postime
11,205
Pikët
113
Haki Rushiti


Lindi në 13 maj 1905 në Konispol. Mësimet e para i mori në vendlindje dhe në vitin 1921 u regjistrua në një shkollë ushtarake në Itali nga ku u gradua me gradën toger. Në fillim të vitit 1941 u emërua kryetar i Komunës Markat. Më 2 shkurt 1943 në fshatin Markat të rrethit të Sarandës Rushiti krijoi Çetën "Çamëria", e cila ka qenë formacioni i parë luftarak ne Jug të Shqipërisë. Kjo çetë do ishte më vonë bërthama e parë e grupit të katërt partizane të Zonës së parë operative Vlorë-Gjirokastër. Më mbrapa ky formacion mori emrin Brigada e XIX-të Sulmuese. Ditët e para të krijimit të saj, Çeta "Çamëria" kishte ne rradhet e saj 50-60 veta dhe më vonë ky numer u rrit në 350. Shumica e luftëtarëve dhe komandantëve të këtij njësiti luftarak ishin nga Çamëria, kurse një pjesë e vogël nga Delvina dhe Kurveleshi. Komandanti dhe krijuesi i cetes ishte Haki Rushiti.

Aktivitetet luftarake te Cetes Cameria kunder okupatorve italo-gjermane mbulonin gjith Jugun e Shqiperise. Disa nga aksionet me ne ze te kesaj cete, ishin lufta per marjen e postave ushtarake te Sopikut dhe Sminecit ku te gjithe karrabinjeret italjane u dorzuan dhe nga ta u zu nje sasi e madhe municionesh luftarake qe me vone do te kthehej ne bazen luftarake per rezistencen e famshme te Konispolit. Lufta e Konispolit ishte lufta me e ashper dhe me e pabarabarte ku ceta Cameria me heroizem te pa shoqe i beri balle per me shume se nje muaj fuqise ushtarake Gjermane qe vinte nga Greqia dhe kerkonte te hynte nepermjete Qafe- Botes ne Juge te Shqiperise. Kjo lufte filloi me 5 gusht 1943 dhe vashdoje deri me 11 shtator 1943. Gjermanet ne perpjekje per te care rrugen drejte Jugut te Shqiperise, vune ne perdorim te gjithe arsenalin e tyre luftarake. Nate e dite, per me shume se nje muaj, tanket dhe artileria e rende gjermane se pushuan zjarin e tyre kunder pozicjoneve te cetes Cameria Ne kete beteje te pa barabarte qe vashdoi dhe trup me trup u vrane me shume se 200 gjermane, kurse nga ana e partizanve te cetes Cameria ngelen te vrare 12 partizane dhe u plagosur 17 vete.

Me mbrapa Shtabi i Pergjithshem me Enver Hoxhen ne krye e coptuan dhe shkermoqen kete informacion luftarake. I nderuan emrin nga ceta Cameria ne Thanas Ziko dhe me vone Lefter Talo . Komandatet e cetes si Haki Rushiti dhe drejtuesit e tjere u ndoqen dhe persekutuan dhe si perfundim identiteti dhe perpjekiet e kesaj cete u shduken plotesishte nga historia e Shqiperise. Haki Rushti I kërkohet të largohet nga drejtimi I Batalionit me pretekst se do të shkonte në batalion tjetër, por këtu ai kupton se qëllimi ishte elemini fizik I tij , se bindjet e tij nacionaliste nuk përkonin me qëllimin e Partisë Komuniste.

Pas kësaj Haki Rushiti rithemelon Batalionin Çameria , por këtë herë duke qenë pjesë e grupimit politik të Ballit Kombëtar. Në shtator të vitit 1944 largohet nga Shqipëria për tu vendosur në SHBA , ku ishte edhe një nga eksponentët kryesorë të Ballit Kombëtar. Në vitin 1960 u akuzua nga Sigurimi I Shtetit si bashkëpuntor i Teme Sejkos , por kjo ishte një farsë siç qe edhe akuza ndaj Teme Sejkos. Vdiq në 25 maj 1965 në New York dhe u përcoll me nderime të shumta të organizuara nga Balli Kombëtar dhe organizata të tjera të emigracionit shqiptar në SHBA.






 

edlin

V.N.P
Anëtar
Apr 21, 2010
Postime
11,205
Pikët
113
Ali Demi



Ali Demi lindi në Filat, në 18 janar të vitit 1918. Në Filat përfundoi edhe shkollën fillore. Në vitin 1927, nëpërmjet një burse studimi vazhdoi studimet në konviktin “Çamëria” të Sarandës, ku kishte filluar të frekuentohej nga fëmijë çamë ndër të cilët edhe Taho e Teme Sejko, Tahir demi dhe shumë e shumë të tjerë që ishin nën kujdesin e veçantë të Musa demi, tashmë “Nderi Kombit”, që të mësonin në gjuhën amëtare. Më pas, ai ndoqi për katër vjet gjimnazin në Gjirokastër, ku organizoi edhe shoqatën “Skënderbeu” dhe “Qepa”. Pas ngjarjeve të kryengritjes antizogiste të Fierit, një vit më vonë, bashkë me shokët e tij Themo Vasi dhe Njazi Demi, Ali Demi organizoi revoltën e nxënësve për kushtet e këqija të jetesës, por Ministria e Arsimit i përjashtoi të tre nga shkolla. Pas kësaj ngjarjeje, u regjistrua në gjimnazin e Tiranës ku njihet me Qemal Stafën dhe Vasil Shanton dhe anëtarësohet në Grupin Komunist të Shkodrës. Me përfundimin e studimeve, u bë punonjës provizor në Post-Telegrafën e Tiranës.
Në fillim të luftës italo-greke, Ali Demi u angazhua në batalionin shqiptar “Tomorri” dhe shkoi në front, por qëllimi i tij ishte organizimi i sabotimit të kësaj lufte. Ai ishte një nga organizatorët e manifestimit të madh antifashist në Tiranë. Më 7 prill të vitit 1942 bie në sy të spiunëve të kuesturës, të cilët e arrestuan dhe torturuan. U dënua me 23 vjet burg. Në shtator të vitit 1942 u organizua demonstrata e madhe e grave dhe e popullit të Tiranës para burgut, ku u vra edhe Mine Peza. Atje ai organizoi hapjen e kanalit nga të burgosurit politik dhe më 29 prill të vitit 1943, në tentativën e dytë për arratisje Ali Demi ia arriti qëllimit.

Më tej, për të filloi një jetë e re si komisar i batalionit “Çermenika” ku mori pjesë në disa aksione. Pas një udhëtimi të gjatë në malet e Çermenikës, në vitin 1943, Ali Demi arriti në Vlorë në kohën e vështirë të luftës, ku u caktua sekretar organizativ dhe më pas sekretar politik i Komitetit të Partisë së Qarkut të Vlorës, një nga qarqet më të mëdha të luftës së frontit nacional-çlirimtar. Në 19 dhjetor të vitit 1943, në një bazë të Kaninës së Vlorës, u rrethua nga gjermanët dhe u qëllua për vdekje. Ali Demi vdiq në vitin 1943, në moshën 25-vjeçare.

Në 5 korrik të vitit 1945 u shpall “Hero Kombëtar” nga Këshilli Antifashist Nacional-Çlirimtar, me motivacionin “Udhëheqës dhe punëtor i palodhur, shembull heroizmi dhe obligacioni të pashoq gjatë luftës nacional-çlirimtare. Ishte dhe mbetet një nga figurat më të shquara të brezave të sotëm dhe të së ardhmes së popullit shqiptar”. Më tej, u dekorua nga Presidiumi i Kuvendit Popullor me dekoratat: “Urdhëri i Flamurit”, “Medalja e çlirimit”, “Medalja e Trimërisë”, “Medalja e Kujtimit”. Emrin e Ali Demit e mbajnë shkolla të ndryshme në Shqipëri, veçanërisht në Tiranë dhe në Vlorë, si edhe në institucione të ndryshme kombëtare. Në përkujtimin e veprës së tij janë ngritur disa buste.
 

edlin

V.N.P
Anëtar
Apr 21, 2010
Postime
11,205
Pikët
113
Haki Rushiti


Lindi në 13 maj 1905 në Konispol. Mësimet e para i mori në vendlindje dhe në vitin 1921 u regjistrua në një shkollë ushtarake në Itali nga ku u gradua me gradën toger. Në fillim të vitit 1941 u emërua kryetar i Komunës Markat. Më 2 shkurt 1943 në fshatin Markat të rrethit të Sarandës Rushiti krijoi Çetën "Çamëria", e cila ka qenë formacioni i parë luftarak ne Jug të Shqipërisë. Kjo çetë do ishte më vonë bërthama e parë e grupit të katërt partizane të Zonës së parë operative Vlorë-Gjirokastër. Më mbrapa ky formacion mori emrin Brigada e XIX-të Sulmuese. Ditët e para të krijimit të saj, Çeta "Çamëria" kishte ne rradhet e saj 50-60 veta dhe më vonë ky numer u rrit në 350. Shumica e luftëtarëve dhe komandantëve të këtij njësiti luftarak ishin nga Çamëria, kurse një pjesë e vogël nga Delvina dhe Kurveleshi. Komandanti dhe krijuesi i cetes ishte Haki Rushiti.

Aktivitetet luftarake te Cetes Cameria kunder okupatorve italo-gjermane mbulonin gjith Jugun e Shqiperise. Disa nga aksionet me ne ze te kesaj cete, ishin lufta per marjen e postave ushtarake te Sopikut dhe Sminecit ku te gjithe karrabinjeret italjane u dorzuan dhe nga ta u zu nje sasi e madhe municionesh luftarake qe me vone do te kthehej ne bazen luftarake per rezistencen e famshme te Konispolit. Lufta e Konispolit ishte lufta me e ashper dhe me e pabarabarte ku ceta Cameria me heroizem te pa shoqe i beri balle per me shume se nje muaj fuqise ushtarake Gjermane qe vinte nga Greqia dhe kerkonte te hynte nepermjete Qafe- Botes ne Juge te Shqiperise. Kjo lufte filloi me 5 gusht 1943 dhe vashdoje deri me 11 shtator 1943. Gjermanet ne perpjekje per te care rrugen drejte Jugut te Shqiperise, vune ne perdorim te gjithe arsenalin e tyre luftarake. Nate e dite, per me shume se nje muaj, tanket dhe artileria e rende gjermane se pushuan zjarin e tyre kunder pozicjoneve te cetes Cameria Ne kete beteje te pa barabarte qe vashdoi dhe trup me trup u vrane me shume se 200 gjermane, kurse nga ana e partizanve te cetes Cameria ngelen te vrare 12 partizane dhe u plagosur 17 vete.

Me mbrapa Shtabi i Pergjithshem me Enver Hoxhen ne krye e coptuan dhe shkermoqen kete informacion luftarake. I nderuan emrin nga ceta Cameria ne Thanas Ziko dhe me vone Lefter Talo . Komandatet e cetes si Haki Rushiti dhe drejtuesit e tjere u ndoqen dhe persekutuan dhe si perfundim identiteti dhe perpjekiet e kesaj cete u shduken plotesishte nga historia e Shqiperise. Haki Rushti I kërkohet të largohet nga drejtimi I Batalionit me pretekst se do të shkonte në batalion tjetër, por këtu ai kupton se qëllimi ishte elemini fizik I tij , se bindjet e tij nacionaliste nuk përkonin me qëllimin e Partisë Komuniste.

Pas kësaj Haki Rushiti rithemelon Batalionin Çameria , por këtë herë duke qenë pjesë e grupimit politik të Ballit Kombëtar. Në shtator të vitit 1944 largohet nga Shqipëria për tu vendosur në SHBA , ku ishte edhe një nga eksponentët kryesorë të Ballit Kombëtar. Në vitin 1960 u akuzua nga Sigurimi I Shtetit si bashkëpuntor i Teme Sejkos , por kjo ishte një farsë siç qe edhe akuza ndaj Teme Sejkos. Vdiq në 25 maj 1965 në New York dhe u përcoll me nderime të shumta të organizuara nga Balli Kombëtar dhe organizata të tjera të emigracionit shqiptar në SHBA.




Lindi me 13 maj 1905 në Konispol te familja e Rushit Shehut. Një miku i babait të
Hakiut i hapi rrugën për studime në shkollën ushtarake në Itali.
Bashkë me Azis Çamin mbaruan shkollën e oficerëve dhe dolën me gradën toger për artileri.
Mbas mbarimit të shkollës, kur ata erdhën në
Shqipëri, Hakiun e caktuan me punë në Lushnje, komandant të
xhandarmërisë. Më vonë, si përkrahës i Nolit, e pushojnë nga puna,
sapo e mori pushtetin Ahmet Zogu. Meqenëse Revolucioni i vitit 1924
e gjeti Haki Shehun të bashkuar me patriotet Bajram Curri, Luigj
Gurakuqi, Fan Noli, Qazim Koculi, Hasan Prishtina etj., dhe qëndroi
me ta deri në fund.
Shkoi në mërgim pas rënies së qeverisë së Nolit, ku ndenji plot
10 vjet.
Ismail Gjylbegu për qytetin e Gjirokastrës dhe Haki Rushiti për
periferitë e Konispolit, organizojnë dhe grumbullojnë pjesëmarrës për
kryengritjen e Fierit 1937.
Pas dështimit të kryengritjes së Fierit, Ismail Gjylbegu
pushkatohet dhe Hakiu dënohet me 15 vjet burg nga qeveria e Zogut.
Pushtimi fashist i 7 prillit 1939, Hakiun e gjeti në Konispol.
Bashkë me Rexho Plakun, ishin dhe kushërinjtë e tij, Alush Plaku,
Osman Plaku, Mero Plaku, Beqo Plaku, po ashtu ishin dhe Haxhi
Murati, Ramadan Zejno, Avdul Resuli, Azis Çami, Taho dhe Teme
Sejko, Qazim Demi etj. ku me 10 prill 1939, organizuan një protestë
popullore në qendër të qytetit të Konispolit dhe i kërkuan armë
xhandarmërisë për të zënë grykën e Bogazit (në veriperëndim të
Konispolit, rreth 7 kilometra), për të ndalur forcat italiane. Por kjo gjë
nuk u realizua për mungesë armësh.
Filloi Lufta Nacional-Çlirimtare dhe kontaktet e para u bënë
ndërmjet Rexhos e Hakiut me Mustafa Qilimin nga Delvina, dhe Bedri
Spahiun nga Gjirokastra.
Më 26 janar 1943 u zhvillua një mbledhje e gjerë me parinë e
fshatrave, si e kemi treguar më sipër, po kësaj here mbledhja u bë në
Markat.
Nga kjo mbledhje u ra dakord:
- 1 - Për formimin e çetës partizane të krahinës; çeta partizane
“Çamëria”.
- 2 - Për formimin e Këshillit Nacional-Çlirimtar. U vendos që
çeta partizane “Çamëria do të krijohej në 2 shkurt 1943, midis të
ftuarve të shumtë, që përbëheshin nga aktivistët më të shquar të krahinës
së Çamërisë.
Mbledhja mori karakter kuvendi, nën udhëheqjen e Rexho
Plakut, Haki Rushitit, Madan Zejnos, Haxhi Muratit, Taho Sejkos,
Sami Muratit, Telo Plakut etj.
Ashtu siç ishte vendosur me 2 shkurt 1943 u krijua çeta partizane
“Çamëria”, sipas emrit të krahinës.
Ky ishte i pari formacion në rrethin e Sarandës dhe i dyti, pas
çetës së Pezës, në rang vendi.
Paria e vendit, e mbështetur në aftësitë, mençurinë dhe trimërinë,
njëzëri ata vendosën që në krye të çetës partizane të zgjidhej
komandant, Haki Rushiti dhe komisar Madan Zejno.
Formimi i çetës “Çamëria” alarmoi pushtuesit fashistë, ata u
përpoqën ta asgjësonin çetën, por nuk ia arritën qëllimit.
Rreth 75 milicë, që ndodheshin në fshatin Shalës, morën rrugën
këmbësore Shalës-Dishat-Konispol për të bërë një mision të veçantë.
Hakiu ishte informuar dhe në mëngjesin e 20 shkurtit 1943, ai
zuri Qafën e Dishatit me çetën “Çamëria”, por oficerët shqiptarë që
ndodheshin me milicët, Ramadan Hysi dhe Tefik Koro, ishin të lidhur
me Hakiun dhe këta i drejtuan te vendi i pritës.
Kur u afruan, dhe të gjithë u dorëzuan, Hakiu u thotë:
- Kush të dojë le të rrijë me ne, të tjerët të shkojnë në Konispol!
Rrugën do ta keni të hapur!
Oficerët e milicisë Tefik Koro, Madan Hysi, dhe 15 shokë të
tjerë, kaluan në radhët e partizanëve.
Një pjesë e milicisë, pasi kaluan në Konispol, të nesërmen i
çuan në Sajadhë dhe me një bezinate, (traget) shkuan në Sarandë.
Atje i zhveshën dhe i liruan si të padenjë në radhët e milicisë fashiste.
Dhe prej këndej fillojnë raportet e padrejta dhe shpifëse të Lefter
Talos kundra Haki Rushitit, për të cilat do të flasim më vonë.
Në lidhje me këtë aksion luftarak të parë të çetës “Çamëria”,
ranë në duart e partizaneve 80 pushkë, 14 mitraloza, 5 murtaja dhe
një sasi e madhe municioni.
Akoma nuk është zbardhur historikisht vrasja e Komisarit të
çetës “Çamëria”, Madan Zejnos dhe partizanit Isuf Hoxha nga një
“Karoqit minoritar” i cili ishte partizan i çetës “Çamëria” dhe prej atij
momenti ai shkoi në Greqi.
Vendin e Komisarit Madan Zejnos e zuri Lefter Talo nga Vurgu
që i shërbente grekut. Për këtë figurë, shkruan Albert Kotini në librin
“Tre gurët e zes në Prevezë”, f. 29 volumi i II-të.
Çeta hapi depot e drithit që rruheshin nga karabinieria italiane
në Markat e Ninat. Disa ditë më vonë u hap në fshatin Vagalat, në ato
tre fshatra u ndanë 380 kv. drithë.
Më 22.2.1943 u godit posta e karabinierisë së Sopikut dhe u
dorëzua! U morën pesë arka me municion, tre nga të cilat kishin 350
bomba dore, kurse dy të tjerat ishin mbushur me fishekë.
Më 25 shkurt 1943 në fshatin e Zminec, Hakiu, në krye të
çetës në Zminec, goditi postën e karabinierisë italiane. Në të dy aksionet
u zunë robër mbi 20 fashistë
(Almanak, Sarandë f. 3, 1985).

Më 11 prill 1943, Hakiu organizoi partizanët për të hedhur në
erë pesë urat që lidhnin rrugën automobilistike Bistricë-Bogaz.
Hakiu projektoi dhe organizoi me 3 maj 1943 izolimin e 500
forcave fashiste në Konispol.
Kur partizanët zunë lagjen e sipërme të Konispolit, fashistët u
larguan të shpartalluar dhe në panik. Nga kjo kohë krahina e Konispolit
u çlirua.
(Almanak Sarandë f. 10, 1985)

14 maj 1943 çeta “Çamëria” bashkë me çetën “Hajredin
Tremishti” zhvilluan betejën në Pecë të Sarandës kundër autokolonës
fashiste italiane që përbehej nga nëntë makina. Të dyja këto çeta e
shkatërruan autokolonën.
Më 6 qershor 1943 u bë goditja e çetës “Çamëria” kundër
fashisteve italianë ne Dhrovjan të Delvinës. Në krye të betejave ishte
komandanti i çetës Haki Rushiti.
Me 27 qershor 1943 çeta “Çamëria”, me vendim të Zonës
operative Vlorë-Gjirokastër, zyrtarisht u rreshtua në batalionin
“Çamëria” me komandant batalioni përsëri Haki Rushitin, i përbërë
nga tre çeta: “Alush Taka”, “Hoxha Tahsin” dhe “At Stath Melani”.
Në mbështetje të tyre, me zhvillimin që mori lufta NacionalÇlirimtare,
do të ishin edhe njësite vullnetare të krijuara e të organizuar
në çdo fshat.
Beteja e parë që përballoi batalioni nën drejtimin e Hakiut dhe
të Rexhos, ishte një nga betejat më të ashpra e më të gjata të të gjithë
L.N.Ç., ajo e Rezistencës Frontale 55 ditore kundra pushtuesve të
rinj gjermanë dhe forcave italiane kufitare.
Ajo betejë filloi me 5 gusht e mbaroi në 28 shtator 1943. Fronti
më i ashpër u përqendrua në qytetin e Konispolit, ku vepronte batalioni
“Çamëria” me Hakiun dhe Rexhon në krye.
Beteja e gjatë dhe e ashpër u zhvillua në këto rrethana: Divizioni
italo-gjerman ishte përqendruar në Gjirokastër, Vlorë e në zonën
Janinë-Prevezë.
Sipas pohimeve të ushtarakëve të lartë italo-gjermanë - ajo
kishte për qëllim të përballonte L.N.Ç në jug të Shqipërisë, që ishte
tepër e gjallë dhe të kundërshtohej nga një zbarkim i mundshëm angloamerikan
në bregdetin Jon.
Për këtë qëllim gjermanët vendosën që në muajin korrik 1943
të ndërmarrin një operacion në zonën midis Prevezës dhe Konispolit,
të cilin e quajtën “Operacioni Delta”.
Përpjekja e parë luftarake me pushtuesit e rinj gjermanë u bë
më, 5 gusht 1943, në Qafën e Botës. Por ajo ishte goditja e dytë që u
bë me pushtuesit gjermanë në Shqipëri, pas asaj të 6 korrikut, në
Barmsh të Kolonjës.
Nga Arkivi i Muzeut Historik citojmë: “Nazistët gjermanë tentuan
të hynin me një kolonë të tyre në Konispol, por u pritën më pushkë. U
vranë oficerë dhe ushtarë, dy triçikle dhe një automjet mbetën në duart
e partizanëve. Asnjë i vrarë nga ana e jonë”.
Organizimi i shkëlqyer i punës se tij bëri që burra, gra, pleq e
fëmijë u vunë në dispozicion të luftës. Kapja e pozicioneve dominuese
luftarake, hapja e transheve, dhënia e sinjaleve të ndërlidhjes etj., qenë
projektuar nga vetë Hakiu.
Në fazën e parë të veprimeve luftarake Hakiu drejtoi luftimet
nga 5-22 gusht në Qafën e Madhe, Qafën e Likojanit dhe Qafën e
Botës. Ai e organizoi sulmin ndaj armikut me forca të pakta në dukje,
por, në front të gjerë, për të mos lejuar depërtimin e armikut në qytetin
e Konispolit.
Në një nga komunikatat e Shtabit të Zonës së Parë Operative,
Vlorë-Gjirokastër, të datës 23 gusht 1943, thuhet se: “500 hitlerianë
sulmuan Konispolin në tre drejtime. Kjo forcë ushtarake kishte në
përbërje të saj 28 makina, 2 motoçikleta edhe një autoblindë. Lufta
vazhdoi nga mëngjesi deri në orën 13.00. Pas një goditje me artileri
dhe me armët e këmbësorisë malore, mundën të pushtonin gjysmën e
Konispolit, filluan plaçkitjet e u vunë zjarrin shtëpive.”
(almanaku Sarandë f. 3-17)

Hazbi Koro, në kujtimet e tij thotë:
“Forcat gjermane kishin këmbësori, tanke, autoblinda, artileri
dhe aviacion. Me anë të forcave të marinës, kur avionët bombarduan
nga ajri forcat partizane, tre anije luftarake të ardhura nga Deti i Korfuzit
u afruan në portin e Shën Todhrit, përballë Konispolit në perëndim
dhe, qëllonin pa pushim me anë të artilerisë. Pikërisht në ato çaste u
dukën aftësitë prej ushtaraku të talentuar të komandant Hakiut, në atë
betejë, nga më të ashprat e Luftës N.Ç.” (A. Koro, Kujtime 1998)
“Forcat partizane arritën në 1.000 partizanë vullnetarë, 24 të
vrarë dhe 81 të plagosur. Qëndresa Frontale e Konispolit, jo vetëm
ngriti lart rolin e batalionit “Çamëria” por edhe rolin e komandantit
dhe të shtabit të batalionit të drejtuar me aftësi e talent nga ushtaraku
Haki Rushiti.
Gjatë luftimeve të qëndresës 55 ditore të Konispolit, forcat
gjermane përbëheshin nga rreth 3.000 ushtarë, dy regjimente artilerie,
40 tanke, 5 luftanije, disa aeroplanë që sulmuan 25 herë. Ata patën
shumë të vrarë.” (studime historike. Nr 1,1974).
Në veçanti, Hakiu me Rexhon forcuan lidhjet e punës me krerët
e batalionit si me Taho Sejkon zv/komandant, me Teme Sejkon
përgjegjës i rinisë, Sami Muratin, sekretar i partisë, Madan Zejno zv/
komisar.

Në dhjetor 1943, Hakiu së bashku me Rexho Plakun formuan
komandën e Qarkut të rrethit Konispol-Delvinë, me komandant Rexho
Plakun dhe komisar Mustafa Qilimi si dhe Taho Sejkon zv/ komandant.
“Muzhiku”, (Lefter Talo) në raportet dërguar Qarkorit të
Gjirokastrës njëri pas tjetrit për kundra udhëheqjes së çetës “Çamëria”
dhe komandantit të saj Haki Rushitit thotë: “E pranojmë Hakiun si
komandant absolut, por është dhe kryeneç dhe mendjemadh, që nuk
pranon këshilla. Asgjë në raport nuk pranon hapur që të organizojmë
grupe kundra tij. Muzhiku, këshillon Qarkorin e Gjirokastrës për të
caktuar shokë me influencë për të kontrolluar atë krahinë të Çamërisë,
- nuk kemi pasur asnjë ndihmë nga shokët vendas. Hakiu dhe Taho,
që njihen këtu nga populli dhe kanë influencë në fshatrat muhamedanë
(urrehen nga minoritarët), kanë akoma shumë të meta mbasi, si Hakiu
ashtu edhe Taho duan të jenë këtu në Çamëri bajraktarë të komunizmit.”
(A.Q.P. Fondi l7, Njësia 9.)
“Edhe pse Hakiu, në ato fshatra të minoritetit grek, ka qenë
kryetar komune dhe i ka zgjidhur drejt problemet duke qenë i pa
anshëm në dallime fetare edhe etnike, megjithatë në këtë raport del se
Hakiun dhe Tahon e urrejnë minoritarët. Mos harrojmë se shqiptarët
urrenin edhe më shumë Lefter Talon edhe sepse ishte minoritar, por
edhe për faktin se në luftën italo-greke ai ishte udhërrëfyesi i reparteve
ushtarake greke.” (Asllan Kondo “Kujtime”).
Lefter Talo (Muzhiku), kryesisht ato akuza si: “nuk ruajnë
korniza; tolerojnë; arrogantë; bajraktarë të komunizmit; nuk zbatojnë
porositë e Qarkorit apo të të deleguarve të tij për vijën e partisë në
çetën ‘Çamëria’ etj. i sajonte dhe i shpifte kundra Hakiut dhe Tahos”
Megjithatë roli që luajti batalioni “Çamëria” dhe komandanti i
saj, Hakiu, në Qëndresën Frontale 55 ditore të Konispolit, ishte i
pamohueshëm dhe asnjë nuk mund ta kundërshtonte e ta errësonte
një rol të tillë.
Pas asaj beteje, nga më të ashprat në vend, jo vetëm u rrit fama
e luftës 55 ditore, por tani Shtabi i Përgjithshëm urdhëron për krijimin
e brigadës 14-të, që do të jenë: 1 batalion i Grupit të I-rë me 100
vetë; 1 batalion i Grupit të III-të të Mallakastrës me 125 vetë; 1 batalion
i Grupit të IV-t i Çamërisë me 130 vetë.” (Raport i dërguar K. Qarkor
të P.K. për Gjirokastrën në 7. 10. 1943 nga Kasem Demi, Dulga).
Shumë kuadro në zë e seriozë të qarkorit të Gjirokastrës të
partisë deri te batalioni, që nga formimi i çetës deri tek akuzat ndaj
Hakiut në fillim të 1944, nuk kanë dërguar raporte të natyrës denigruese
ndaj tij.
Të tillë kuadro ishin; Jaho Gjoliku, Mustafa Matohiti, Qebir
Aliu, Dilaver Poçi, Fadil Çuçi, Rexho Plaku, Edip Çuçi, Iljas Ahmeti
etj., që punuan në një batalion me Hakiun që kishin marrëdhënie të
drejtpërdrejta me të, nëpërmjet bashkëpunimit luftarak dhe kishin një
respekt të thellë për Hakiun.
Sami Murati, në raportin e dërguar më 10 maj 1943 për çetën
“Çamëria” flet për aktivitetin e vlerësime të drejta të çetës nën drejtimin
e Hakiut: “Në gusht të vitit 1943, batalioni ‘Çamëria’ po luftonte kundër
pushtuesit italo-gjerman, atëherë Lefter Talo dhe disa agjentë grekë
krijojnë shtabin grek në Shqipëri, pa lejen e K. Q. të P.K. Shqiptare.
Bedri Spahiu nuk e kapi këtë dukuri, por Enver Hoxha i
informuar nga burime të tjera, në një letër të shpejtë i jep urdhër Bedri
Spahiut; - në kohë sa më të shkurtër të shkatërrohet i ashtuquajturi
shtabi grek në Shqipëri, krerët e tij të internohen. Bedriu i zënë ngushtë,
vjen në Theollogo (qendra e shtabit grek në Shqipëri), shpartallon
grekët, komunistë të ardhur, ndërsa Lefterin e la thjesht si komisar
çete, sepse kishte influencë tek minoritarët që luftonin në U.N.Ç.
shqiptare”.
(Albert Kotini, Tre gurët e zes në Prevezë volumi II f. 31).

Rreth datës 4 janar 1944 batalioni “Çamëria” mbërrin në
Theollogo, gjatë periudhës 25 nëntor deri në 10 dhjetor 1943. Së
bashku me forca territoriale të zonës së lirë, shkuan në ndihmë të
partizanëve grekë të regjimentit të XV-të të ELAS-it. Ato forca
partizane i komandonte Haki Rushiti. Me ato forca u kalua nëpër
fshatrat greke Camanda, Ljas, Listes dhe pas përpjekjesh me forcat
e Zervës kaluan në Koshovicë. Disa ditë i kaluan në Dropull e pastaj
u kthyen në Theollogo, ku ishte qendra e batalionit “Çamëria”.
Me të mbërritur në Thollogo, shokët njoftojnë Hakiun për
ndërrimin e emrit të batalionit i cili tani quhej ‘’Thoma Lula’’. Kuptohet,
padrejtësia në atë veprim, mërzitja dhe pezmatimi, tek Hakiu e tek
Rexho dhe tek shumë të tjerë partizanë të batalionit “Çamëria” që, me
këtë emër të çetës e pastaj të batalionit, kishin korrur vetëm fitore dhe
e kishin pagëzuar me atë simbol të krahinës.
Mes asaj gjendjeje të rëndë shpirtërore, që përjetonte Hakiu
në Theollogo, kërkonin sqarime tek kuadrot e Qarkorit e të Partisë,
Bedri Spahiu, Qemal Karagjozi dhe Bajram Sinoimeri, të cilët i thonë:
- Emri i Batalionit “Çamëria”, tani e tutje do te jete batalioni
“Thoma Lula!
- Nga e keni marrë këtë mendim?! -pyeti Hakiu, - atje nuk
ishte i gjithë batalioni kur ndërruat emrin! Pse e betë këtë?
- Nuk të marrim leje ty!
- Këtë punë nuk e keni bërë mirë!
- Ty të kemi bërë komandant të Grupit të III-të Partizan të
Kurveleshit.
- Unë nuk kam kërkuar asnjëherë përgjegjësi! (Hazbi Koro,
fletore shënimesh nr. 2, f. 25).
Po më 4 janar 1944 u bë riorganizimi i batalionit “Çamëria”,
tani me emrin; batalioni ‘’Thoma Lulo”, ku Haki Rushiti lihet jashtë
kuadrit. Kuadrot e rinj të batalionit ishin:
Fadil Çuçi - komandant
Qebir Aliu - komisar
Kadri Aliu (Pisha) - zv/komandant
Ilias Ahmeti - zv/komisar
Edip Çuçi - intendent batalioni.
Pas largimit nga batalioni, Haki Rushiti thirret nga Shtabi i
Përgjithshëm në Zall të Kuçit, në Kurvelesh, të Zonës Operative Vlorë-
Gjirokastër. Në prezencë ka qenë edhe Hysni Kapo.
Bashkë me Haki Rushitin ka qenë edhe Rexho Plaku.
Hysni Kapo ndërhyn e i thotë:
- Haki, për punën që ke bërë atje ku drejton jeni lavdëruar, por
Shtabi i Përgjithshëm konstaton, se shumë urdhra të Shtabit nuk i
zbatoni.
- Kush janë këto urdhra, -ia ktheu Hakiu.
- Keni marrë urdhër që të zëvendësohen disa kuadro me element
të rinj, siç është dërguar Fadil Çuçi. Jeni urdhëruar të ndërrohet emri
i batalionit nga “Çamëria” në “Thoma Lula”. Të dërgohen kuadro nga
ky batalion në përbërje të batalioneve të reja që krijohen, etj, etj.
- Batalioni “Çamëria” i ka zgjedhur kuadrot dhe janë freskuar
me shembullin e më të mirëve në luftë.
Batalionin “Çamëria” e krijoi toka çame, me bijtë e saj e të
krahinës. Ndërsa emri i batalionit nga “Çamëria” në “Thoma Lula” do
t’i ndërrohet kur t’i ndërrohet emri Çamërisë dhe i Haki Rushitit. Çfarë
kuadrosh janë kërkuar për krijimin e brigadës ose informacioneve të
tjera?
- Zbatoni urdhrin e Shtabit të Përgjithshëm ose do të marr masa
ekstreme!
- Unë këto urdhra nuk i zbatoj! Urdhra nga Velja e Parisit nuk
marr! Në qoftë se doni të krijoni batalione me popullin minoritar, të
zbrisni poshtë dhe të krijoni dy batalione dhe t’u vini emrin jo vetëm
“Thoma Lula” por edhe “Thanas Ziko”.
Pastaj u ngrit dhe u largua nga mbledhja!
Sipas porosisë së Shtabit të Përgjithshëm në mbledhje u vendos
që të pushkatohej Hakiu. Detyrën për vrasjen e tij ia ngarkuan Habib
Isufit, nga Borshi. Hakiu me Rexhon dhe me disa shokë që e shoqëronin
u kthye në qendër të batalionit, në Theollogo. Batalioni atje ishte
njoftuar që të rishqyrtonte qëndrimin e tij.
Në Theollogo Hakiu iu drejtua batalionit, duke i vënë në dijeni
për çka kishte ndodhur në mbledhje. Një pjesë e mirë e luftëtarëve të
batalionit, duke u revoltuar mbajtën anën e Hakiut. Por Hakiu u orvat
që të qetësonte shokët.
Ai iu drejtua Habib Isufit e i tha:
- Çohu Habib, nxirre pistoletën dhe bjer! Zbato urdhrin! Trimi
ose vret ose nuk zbaton urdhrat! Unë nuk fëlliqem me ty.
Kur Hakiu u nis për në Markat e shoqëruan 25 burra nga
batalioni. Qendroi 15 ditë në Markat, Ninat dhe Vërvë ku takohet me
Koço Tashkon në Markat (Anëtar i Këshillit të Përgjithshëm N.Ç të
Shqipërisë). Takimi u bë në shtëpinë e Azem Mungës, deri natën vonë
në dhomë më vete.
Me 21 janar 1944 Hakiu shkon në Koskë, fshat çam jashtë
kufirit shtetëror. (Halil Shabani, “Haki Rushiti botim 2005 f. 133-134)
Albert Kotini citon: “Hekuran Meçe, çam me banim në Lushnjë,
më plotëson për figurën e Haki Rushitit se: “Përveç faktit që është
përmendur në libër, kur batalionit “Çamëria” ju vu emri i Thoma Lulos
dhe jo i Ali Demit, Haki Rushiti u largua nga formacionet partizane për
këto shkaqe;
Së pari, - në urdhrat që jepte Shtabi i Përgjithshëm apo i Zonës
Operative ishin ndryshe me shkrim dhe ndryshe me gojë! Kur për
rrobat angleze u dha urdhër se ato do t’i jepeshin partizanëve të thjeshtë
dhe jo kuadrove, në praktikë u veprua e kundërta.
Haki Rushiti e shfaqi hapur pakënaqësinë e tij!
Së dyti, - urdhri i Shtabit të Përgjithshëm u dha që të hapej luftë
kundër forcave nacionale, në veçanti ndaj Ballit Kombëtar. Atëherë
Hakiu në mbledhjen e Qarkorit të Gjirokastrës u shpreh, - ne jemi
vëllezër me nacionalitetet. Kur u krijuan batalionet u bashkuam me
nacionalitet kundra okupatorit. Ju na fusni në P.K.SH. tani? Dhe jep
vërejtjet e tija hapur për P. K. SH:
1. Kur shkojmë nëpër baza në popull, kuadrot të venë në familjet
e pasura, ndërsa partizanët tek të varfrat.
2. Ne nuk mund të luftojmë kundër nacionalizmit, se ata janë
vëllezërit tanë dhe luftojnë për Shqipërinë etnike.
P.K.SH. me sa duket, nuk ishte P.K. e Shqiptarëve, por një
grup terroristësh që do të shpërbënte Shqipërinë me luftën vëllavrasëse.
Këto probleme burimore janë nga Iljaz Ahmeti i cili në vitin
1991 u shpreh: “Përsa më sipër, kam qenë prezent në atë mbledhje
ku ishin drejtues Bedri Spahiu dhe Dushan Mugosha.”
Iljaz Ahmeti (Delvinjoti) shpjegon: “Këta, Bedri Spahiu dhe
Dushan Mugosha, më thirrën mua sa mbaroi mbledhja me detyrë për
të vrarë prapa shpine Haki Rushitin. Unë e lajmërova Hakiun që të
ikte. Prandaj ai u largua nga Nacionalçlirimtarja.”
Kur nuk u realizua ekzekutimi i Haki Rushitit, atëherë filloni
propaganda komuniste në popull për ta bërë të bardhën të zezë. I
ngritën poetet e P.K.SH. këtë vjershë, atëherë:
Hakiu me pele të bardhë/ Herë me ne, herë me ballët/ O Haki,
o faqezi/ Në fund do japësh llogari.
Me person të sigurt më dërgon një letër në Pandalejmon, tek
familja ime. Në letër shkruante: “Po ta lejoni ju njerëzit e Fiqiretes, që
ajo të vijë me mua do vij ta marr, mbasi ramë dakord për gjithçka që
donte Hakiu. - Morëm njoftimin; “Në datën 20 prill 1945 eja në fshatin
Vagalat! Do vij unë të të marr!”
Në atë datë Hakiu erdhi në Vagalat, bashkë me shoqëruesin e
tij Mehmet Pepeton nga Konispoli, kaluam kufirin për në Greqi.
Gazeta e Ballit Kombëtar, shkruan: “Në Greqi nga 1945 gjer
në 1955 Hakiu qëndroi lart me dinjitet Kombëtar, përbuzte fonde dhe
oferta, duke preferuar të jetonte me një kafshatë bukë që i jepte Kryqi
i Kuq Intenacional.” (e vitit 1961).
Për vitet e kampit në Greqi zonja Fiqirete tregon: “Hakiun, një
ditë e kërkojnë për një takim, dy persona që janë marrë me sigurimin
e shtetit shqiptar: Braho Emini dhe Skënder Hoxha (nga Markat-i).
Hakiut i dhanë leje të takohej me ata jashtë kampit. Ata i thanë: “Do
punojmë këtu për Shqipërinë.”
- Dëgjoni, unë kam ardhur këtu për t’ju fshehur komunizmit
dhe mund të iki këtej, do shkoj sa më larg. Po që për t’i shërbyer
komunizmit nuk do të kisha ardhur këtu.”
Me ndërhyrjen e Amerikës, në 5 janar 1955 neve na çuan në
Nju Jork. Në aerodrom, kur zbritëm, mbaj mend se na priste një
vajzë shqiptare. Sapo zbritëm ajo na pa dhe tha:
- Kush është Haki Rushiti nga ju!
- Me duket se jam unë, - iu përgjigj Hakiu.
-Unë jam e “Ballit Kombetar” e Mit’hat Frashërit, erdha që
t’ju shoqëroj juve! Në testamentin dhe porosinë e lënë nga Mit’hat Frashëri
emri i juaj figuron në ata persona, qe duhet të kujdesemi tepër për ju.”

Në 25 maj 1965, pas një sëmundje të gjatë, vdiq Haki Rushiti në qytetin e Nju Jorkut në
SH.B.A.
Në Funeral Home Lendlou Street në Nju
Jork, u mblodhën anë-tarë të “Ballit Kombëtar” nga Detroiti, Çikago,
Kanadaja etj.
Mbajtën fja-lime: Baba Rexhe-pi, Iman Isaja, Vasil Andoni, Dr.
Nihat Bakalli, Prof. Luan Gashi, në emër të “Lidhjes Kosovare’’ dhe
zoti Rushit Plaku. Të gjithë folësit vunë në dukje meritat e të ndjerit
dhe shprehen hidhërimin për këtë humbje.
Varrimi u bë në 29 maj 1965 duke e shoqëruar nga 25 kurora
lulesh me mbishkrim: “Shqipëria e Lirë”, “Balli Kombetar”, “Lidhja
Kosovare”, të grupit “Besa”. Varrimi u bë në Ferncliff Cemetery në
Harstdale New York.
Edhe unë jetoj në Çikago shumë afër me shtëpi me zonjën Fiqiret.
Megjthëse kanë kaluar katër dekada nga koha e vdekjes së Hakiut,
ajo jeton me kujtimet e tij. Ajo që kishte hequr e vuajtur me të, te
gjitha hallet, të këqijat e të mirat e jetës, që për fatin e keq të tyre nuk
kishin lindur ndonjë trashëgimtar.
Zonja Fiqiret thotë:
“Unë falënderoj të gjithë njerëzit që nga koha e ardhjes e deri
sot për respektin dhe përkrahjen vëllazërore që kanë treguar për ne
të dy. Përpara një viti kam qenë në Shqipëri, dhe me gëzim të madh
prita promovimin e librit ‘’Haki Rushiti me derte’’ me autor Halil
Shabanin, që u bë në Sarandë me një pjesëmarrje të gjerë, duke sjelle
kujtime edhe nga shokët e tij të luftës si Hazbi Koro etj. Dëshira ime
e madhe ishte nxjerrja në dritë e librit për Haki Rushitin, për t’ua lënë
brezave të ardhshëm. Më kujtohet kur lante këmbët Hakiu dhe i shikoja
plagët e plumbave që kishte marrë gjatë luftës dhe i dhembnin, ai
thoshte:
- Oh! Sa të ëmbla janë këto plagë se janë plagë për Atdheun.
Ndërsa unë fillova punë me të ardhur në Amerikë, në vitin 1965
në një rrobaqepësi, deri në vitin 1978, kohë që dola në pension. Jetoj
në Çikago në mes të njerëzve më të dashur.”
 

edlin

V.N.P
Anëtar
Apr 21, 2010
Postime
11,205
Pikët
113
Haki Rushiti


Lindi në 13 maj 1905 në Konispol. Mësimet e para i mori në vendlindje dhe në vitin 1921 u regjistrua në një shkollë ushtarake në Itali nga ku u gradua me gradën toger. Në fillim të vitit 1941 u emërua kryetar i Komunës Markat. Më 2 shkurt 1943 në fshatin Markat të rrethit të Sarandës Rushiti krijoi Çetën "Çamëria", e cila ka qenë formacioni i parë luftarak ne Jug të Shqipërisë. Kjo çetë do ishte më vonë bërthama e parë e grupit të katërt partizane të Zonës së parë operative Vlorë-Gjirokastër. Më mbrapa ky formacion mori emrin Brigada e XIX-të Sulmuese. Ditët e para të krijimit të saj, Çeta "Çamëria" kishte ne rradhet e saj 50-60 veta dhe më vonë ky numer u rrit në 350. Shumica e luftëtarëve dhe komandantëve të këtij njësiti luftarak ishin nga Çamëria, kurse një pjesë e vogël nga Delvina dhe Kurveleshi. Komandanti dhe krijuesi i cetes ishte Haki Rushiti.

Aktivitetet luftarake te Cetes Cameria kunder okupatorve italo-gjermane mbulonin gjith Jugun e Shqiperise. Disa nga aksionet me ne ze te kesaj cete, ishin lufta per marjen e postave ushtarake te Sopikut dhe Sminecit ku te gjithe karrabinjeret italjane u dorzuan dhe nga ta u zu nje sasi e madhe municionesh luftarake qe me vone do te kthehej ne bazen luftarake per rezistencen e famshme te Konispolit. Lufta e Konispolit ishte lufta me e ashper dhe me e pabarabarte ku ceta Cameria me heroizem te pa shoqe i beri balle per me shume se nje muaj fuqise ushtarake Gjermane qe vinte nga Greqia dhe kerkonte te hynte nepermjete Qafe- Botes ne Juge te Shqiperise. Kjo lufte filloi me 5 gusht 1943 dhe vashdoje deri me 11 shtator 1943. Gjermanet ne perpjekje per te care rrugen drejte Jugut te Shqiperise, vune ne perdorim te gjithe arsenalin e tyre luftarake. Nate e dite, per me shume se nje muaj, tanket dhe artileria e rende gjermane se pushuan zjarin e tyre kunder pozicjoneve te cetes Cameria Ne kete beteje te pa barabarte qe vashdoi dhe trup me trup u vrane me shume se 200 gjermane, kurse nga ana e partizanve te cetes Cameria ngelen te vrare 12 partizane dhe u plagosur 17 vete.

Me mbrapa Shtabi i Pergjithshem me Enver Hoxhen ne krye e coptuan dhe shkermoqen kete informacion luftarake. I nderuan emrin nga ceta Cameria ne Thanas Ziko dhe me vone Lefter Talo . Komandatet e cetes si Haki Rushiti dhe drejtuesit e tjere u ndoqen dhe persekutuan dhe si perfundim identiteti dhe perpjekiet e kesaj cete u shduken plotesishte nga historia e Shqiperise. Haki Rushti I kërkohet të largohet nga drejtimi I Batalionit me pretekst se do të shkonte në batalion tjetër, por këtu ai kupton se qëllimi ishte elemini fizik I tij , se bindjet e tij nacionaliste nuk përkonin me qëllimin e Partisë Komuniste.

Pas kësaj Haki Rushiti rithemelon Batalionin Çameria , por këtë herë duke qenë pjesë e grupimit politik të Ballit Kombëtar. Në shtator të vitit 1944 largohet nga Shqipëria për tu vendosur në SHBA , ku ishte edhe një nga eksponentët kryesorë të Ballit Kombëtar. Në vitin 1960 u akuzua nga Sigurimi I Shtetit si bashkëpuntor i Teme Sejkos , por kjo ishte një farsë siç qe edhe akuza ndaj Teme Sejkos. Vdiq në 25 maj 1965 në New York dhe u përcoll me nderime të shumta të organizuara nga Balli Kombëtar dhe organizata të tjera të emigracionit shqiptar në SHBA.

HAKI RUSHITI

Lindi me 13 maj 1905 në Konispol te familja e Rushit Shehut. Një miku i babait të
Hakiut i hapi rrugën për studime në shkollën ushtarake në Itali.
Bashkë me Azis Çamin mbaruan shkollën e oficerëve dhe dolën me gradën toger për artileri.
Mbas mbarimit të shkollës, kur ata erdhën në
Shqipëri, Hakiun e caktuan me punë në Lushnje, komandant të
xhandarmërisë. Më vonë, si përkrahës i Nolit, e pushojnë nga puna,
sapo e mori pushtetin Ahmet Zogu. Meqenëse Revolucioni i vitit 1924
e gjeti Haki Shehun të bashkuar me patriotet Bajram Curri, Luigj
Gurakuqi, Fan Noli, Qazim Koculi, Hasan Prishtina etj., dhe qëndroi
me ta deri në fund.
Shkoi në mërgim pas rënies së qeverisë së Nolit, ku ndenji plot
10 vjet.
Ismail Gjylbegu për qytetin e Gjirokastrës dhe Haki Rushiti për
periferitë e Konispolit, organizojnë dhe grumbullojnë pjesëmarrës për
kryengritjen e Fierit 1937.
Pas dështimit të kryengritjes së Fierit, Ismail Gjylbegu
pushkatohet dhe Hakiu dënohet me 15 vjet burg nga qeveria e Zogut.
Pushtimi fashist i 7 prillit 1939, Hakiun e gjeti në Konispol.
Bashkë me Rexho Plakun, ishin dhe kushërinjtë e tij, Alush Plaku,
Osman Plaku, Mero Plaku, Beqo Plaku, po ashtu ishin dhe Haxhi
Murati, Ramadan Zejno, Avdul Resuli, Azis Çami, Taho dhe Teme
Sejko, Qazim Demi etj. ku me 10 prill 1939, organizuan një protestë
popullore në qendër të qytetit të Konispolit dhe i kërkuan armë
xhandarmërisë për të zënë grykën e Bogazit (në veriperëndim të
Konispolit, rreth 7 kilometra), për të ndalur forcat italiane. Por kjo gjë
nuk u realizua për mungesë armësh.
Filloi Lufta Nacional-Çlirimtare dhe kontaktet e para u bënë
ndërmjet Rexhos e Hakiut me Mustafa Qilimin nga Delvina, dhe Bedri
Spahiun nga Gjirokastra.
Më 26 janar 1943 u zhvillua një mbledhje e gjerë me parinë e
fshatrave, si e kemi treguar më sipër, po kësaj here mbledhja u bë në
Markat.
Nga kjo mbledhje u ra dakord:
- 1 - Për formimin e çetës partizane të krahinës; çeta partizane
“Çamëria”.
- 2 - Për formimin e Këshillit Nacional-Çlirimtar. U vendos që
çeta partizane “Çamëria do të krijohej në 2 shkurt 1943, midis të
ftuarve të shumtë, që përbëheshin nga aktivistët më të shquar të krahinës
së Çamërisë.
Mbledhja mori karakter kuvendi, nën udhëheqjen e Rexho
Plakut, Haki Rushitit, Madan Zejnos, Haxhi Muratit, Taho Sejkos,
Sami Muratit, Telo Plakut etj.
Ashtu siç ishte vendosur me 2 shkurt 1943 u krijua çeta partizane
“Çamëria”, sipas emrit të krahinës.
Ky ishte i pari formacion në rrethin e Sarandës dhe i dyti, pas
çetës së Pezës, në rang vendi.
Paria e vendit, e mbështetur në aftësitë, mençurinë dhe trimërinë,
njëzëri ata vendosën që në krye të çetës partizane të zgjidhej
komandant, Haki Rushiti dhe komisar Madan Zejno.
Formimi i çetës “Çamëria” alarmoi pushtuesit fashistë, ata u
përpoqën ta asgjësonin çetën, por nuk ia arritën qëllimit.
Rreth 75 milicë, që ndodheshin në fshatin Shalës, morën rrugën
këmbësore Shalës-Dishat-Konispol për të bërë një mision të veçantë.
Hakiu ishte informuar dhe në mëngjesin e 20 shkurtit 1943, ai
zuri Qafën e Dishatit me çetën “Çamëria”, por oficerët shqiptarë që
ndodheshin me milicët, Ramadan Hysi dhe Tefik Koro, ishin të lidhur
me Hakiun dhe këta i drejtuan te vendi i pritës.
Kur u afruan, dhe të gjithë u dorëzuan, Hakiu u thotë:
- Kush të dojë le të rrijë me ne, të tjerët të shkojnë në Konispol!
Rrugën do ta keni të hapur!
Oficerët e milicisë Tefik Koro, Madan Hysi, dhe 15 shokë të
tjerë, kaluan në radhët e partizanëve.
Një pjesë e milicisë, pasi kaluan në Konispol, të nesërmen i
çuan në Sajadhë dhe me një bezinate, (traget) shkuan në Sarandë.
Atje i zhveshën dhe i liruan si të padenjë në radhët e milicisë fashiste.
Dhe prej këndej fillojnë raportet e padrejta dhe shpifëse të Lefter
Talos kundra Haki Rushitit, për të cilat do të flasim më vonë.
Në lidhje me këtë aksion luftarak të parë të çetës “Çamëria”,
ranë në duart e partizaneve 80 pushkë, 14 mitraloza, 5 murtaja dhe
një sasi e madhe municioni.
Akoma nuk është zbardhur historikisht vrasja e Komisarit të
çetës “Çamëria”, Madan Zejnos dhe partizanit Isuf Hoxha nga një
“Karoqit minoritar” i cili ishte partizan i çetës “Çamëria” dhe prej atij
momenti ai shkoi në Greqi.
Vendin e Komisarit Madan Zejnos e zuri Lefter Talo nga Vurgu
që i shërbente grekut. Për këtë figurë, shkruan Albert Kotini në librin
“Tre gurët e zes në Prevezë”, f. 29 volumi i II-të.
Çeta hapi depot e drithit që rruheshin nga karabinieria italiane
në Markat e Ninat. Disa ditë më vonë u hap në fshatin Vagalat, në ato
tre fshatra u ndanë 380 kv. drithë.
Më 22.2.1943 u godit posta e karabinierisë së Sopikut dhe u
dorëzua! U morën pesë arka me municion, tre nga të cilat kishin 350
bomba dore, kurse dy të tjerat ishin mbushur me fishekë.
Më 25 shkurt 1943 në fshatin e Zminec, Hakiu, në krye të
çetës në Zminec, goditi postën e karabinierisë italiane. Në të dy aksionet
u zunë robër mbi 20 fashistë
(Almanak, Sarandë f. 3, 1985).

Më 11 prill 1943, Hakiu organizoi partizanët për të hedhur në
erë pesë urat që lidhnin rrugën automobilistike Bistricë-Bogaz.
Hakiu projektoi dhe organizoi me 3 maj 1943 izolimin e 500
forcave fashiste në Konispol.
Kur partizanët zunë lagjen e sipërme të Konispolit, fashistët u
larguan të shpartalluar dhe në panik. Nga kjo kohë krahina e Konispolit
u çlirua.
(Almanak Sarandë f. 10, 1985)

14 maj 1943 çeta “Çamëria” bashkë me çetën “Hajredin
Tremishti” zhvilluan betejën në Pecë të Sarandës kundër autokolonës
fashiste italiane që përbehej nga nëntë makina. Të dyja këto çeta e
shkatërruan autokolonën.
Më 6 qershor 1943 u bë goditja e çetës “Çamëria” kundër
fashisteve italianë ne Dhrovjan të Delvinës. Në krye të betejave ishte
komandanti i çetës Haki Rushiti.
Me 27 qershor 1943 çeta “Çamëria”, me vendim të Zonës
operative Vlorë-Gjirokastër, zyrtarisht u rreshtua në batalionin
“Çamëria” me komandant batalioni përsëri Haki Rushitin, i përbërë
nga tre çeta: “Alush Taka”, “Hoxha Tahsin” dhe “At Stath Melani”.
Në mbështetje të tyre, me zhvillimin që mori lufta NacionalÇlirimtare,
do të ishin edhe njësite vullnetare të krijuara e të organizuar
në çdo fshat.
......
 

edlin

V.N.P
Anëtar
Apr 21, 2010
Postime
11,205
Pikët
113
HAKI RUSHITI

.....
Beteja e parë që përballoi batalioni nën drejtimin e Hakiut dhe
të Rexhos, ishte një nga betejat më të ashpra e më të gjata të të gjithë
L.N.Ç., ajo e Rezistencës Frontale 55 ditore kundra pushtuesve të
rinj gjermanë dhe forcave italiane kufitare.
Ajo betejë filloi me 5 gusht e mbaroi në 28 shtator 1943. Fronti
më i ashpër u përqendrua në qytetin e Konispolit, ku vepronte batalioni
“Çamëria” me Hakiun dhe Rexhon në krye.
Beteja e gjatë dhe e ashpër u zhvillua në këto rrethana: Divizioni
italo-gjerman ishte përqendruar në Gjirokastër, Vlorë e në zonën
Janinë-Prevezë.
Sipas pohimeve të ushtarakëve të lartë italo-gjermanë - ajo
kishte për qëllim të përballonte L.N.Ç në jug të Shqipërisë, që ishte
tepër e gjallë dhe të kundërshtohej nga një zbarkim i mundshëm angloamerikan
në bregdetin Jon.
Për këtë qëllim gjermanët vendosën që në muajin korrik 1943
të ndërmarrin një operacion në zonën midis Prevezës dhe Konispolit,
të cilin e quajtën “Operacioni Delta”.
Përpjekja e parë luftarake me pushtuesit e rinj gjermanë u bë
më, 5 gusht 1943, në Qafën e Botës. Por ajo ishte goditja e dytë që u
bë me pushtuesit gjermanë në Shqipëri, pas asaj të 6 korrikut, në
Barmsh të Kolonjës.
Nga Arkivi i Muzeut Historik citojmë: “Nazistët gjermanë tentuan
të hynin me një kolonë të tyre në Konispol, por u pritën më pushkë. U
vranë oficerë dhe ushtarë, dy triçikle dhe një automjet mbetën në duart
e partizanëve. Asnjë i vrarë nga ana e jonë”.
Organizimi i shkëlqyer i punës se tij bëri që burra, gra, pleq e
fëmijë u vunë në dispozicion të luftës. Kapja e pozicioneve dominuese
luftarake, hapja e transheve, dhënia e sinjaleve të ndërlidhjes etj., qenë
projektuar nga vetë Hakiu.
Në fazën e parë të veprimeve luftarake Hakiu drejtoi luftimet
nga 5-22 gusht në Qafën e Madhe, Qafën e Likojanit dhe Qafën e
Botës. Ai e organizoi sulmin ndaj armikut me forca të pakta në dukje,
por, në front të gjerë, për të mos lejuar depërtimin e armikut në qytetin
e Konispolit.
Në një nga komunikatat e Shtabit të Zonës së Parë Operative,
Vlorë-Gjirokastër, të datës 23 gusht 1943, thuhet se: “500 hitlerianë
sulmuan Konispolin në tre drejtime. Kjo forcë ushtarake kishte në
përbërje të saj 28 makina, 2 motoçikleta edhe një autoblindë. Lufta
vazhdoi nga mëngjesi deri në orën 13.00. Pas një goditje me artileri
dhe me armët e këmbësorisë malore, mundën të pushtonin gjysmën e
Konispolit, filluan plaçkitjet e u vunë zjarrin shtëpive.”
(almanaku Sarandë f. 3-17)

Hazbi Koro, në kujtimet e tij thotë:
“Forcat gjermane kishin këmbësori, tanke, autoblinda, artileri
dhe aviacion. Me anë të forcave të marinës, kur avionët bombarduan
nga ajri forcat partizane, tre anije luftarake të ardhura nga Deti i Korfuzit
u afruan në portin e Shën Todhrit, përballë Konispolit në perëndim
dhe, qëllonin pa pushim me anë të artilerisë. Pikërisht në ato çaste u
dukën aftësitë prej ushtaraku të talentuar të komandant Hakiut, në atë
betejë, nga më të ashprat e Luftës N.Ç.” (A. Koro, Kujtime 1998)
“Forcat partizane arritën në 1.000 partizanë vullnetarë, 24 të
vrarë dhe 81 të plagosur. Qëndresa Frontale e Konispolit, jo vetëm
ngriti lart rolin e batalionit “Çamëria” por edhe rolin e komandantit
dhe të shtabit të batalionit të drejtuar me aftësi e talent nga ushtaraku
Haki Rushiti.
Gjatë luftimeve të qëndresës 55 ditore të Konispolit, forcat
gjermane përbëheshin nga rreth 3.000 ushtarë, dy regjimente artilerie,
40 tanke, 5 luftanije, disa aeroplanë që sulmuan 25 herë. Ata patën
shumë të vrarë.” (studime historike. Nr 1,1974).
Në veçanti, Hakiu me Rexhon forcuan lidhjet e punës me krerët
e batalionit si me Taho Sejkon zv/komandant, me Teme Sejkon
përgjegjës i rinisë, Sami Muratin, sekretar i partisë, Madan Zejno zv/
komisar.

Në dhjetor 1943, Hakiu së bashku me Rexho Plakun formuan
komandën e Qarkut të rrethit Konispol-Delvinë, me komandant Rexho
Plakun dhe komisar Mustafa Qilimi si dhe Taho Sejkon zv/ komandant.
“Muzhiku”, (Lefter Talo) në raportet dërguar Qarkorit të
Gjirokastrës njëri pas tjetrit për kundra udhëheqjes së çetës “Çamëria”
dhe komandantit të saj Haki Rushitit thotë: “E pranojmë Hakiun si
komandant absolut, por është dhe kryeneç dhe mendjemadh, që nuk
pranon këshilla. Asgjë në raport nuk pranon hapur që të organizojmë
grupe kundra tij. Muzhiku, këshillon Qarkorin e Gjirokastrës për të
caktuar shokë me influencë për të kontrolluar atë krahinë të Çamërisë,
- nuk kemi pasur asnjë ndihmë nga shokët vendas. Hakiu dhe Taho,
që njihen këtu nga populli dhe kanë influencë në fshatrat muhamedanë
(urrehen nga minoritarët), kanë akoma shumë të meta mbasi, si Hakiu
ashtu edhe Taho duan të jenë këtu në Çamëri bajraktarë të komunizmit.”
(A.Q.P. Fondi l7, Njësia 9.)
“Edhe pse Hakiu, në ato fshatra të minoritetit grek, ka qenë
kryetar komune dhe i ka zgjidhur drejt problemet duke qenë i pa
anshëm në dallime fetare edhe etnike, megjithatë në këtë raport del se
Hakiun dhe Tahon e urrejnë minoritarët. Mos harrojmë se shqiptarët
urrenin edhe më shumë Lefter Talon edhe sepse ishte minoritar, por
edhe për faktin se në luftën italo-greke ai ishte udhërrëfyesi i reparteve
ushtarake greke.” (Asllan Kondo “Kujtime”).
Lefter Talo (Muzhiku), kryesisht ato akuza si: “nuk ruajnë
korniza; tolerojnë; arrogantë; bajraktarë të komunizmit; nuk zbatojnë
porositë e Qarkorit apo të të deleguarve të tij për vijën e partisë në
çetën ‘Çamëria’ etj. i sajonte dhe i shpifte kundra Hakiut dhe Tahos”
Megjithatë roli që luajti batalioni “Çamëria” dhe komandanti i
saj, Hakiu, në Qëndresën Frontale 55 ditore të Konispolit, ishte i
pamohueshëm dhe asnjë nuk mund ta kundërshtonte e ta errësonte
një rol të tillë.
Pas asaj beteje, nga më të ashprat në vend, jo vetëm u rrit fama
e luftës 55 ditore, por tani Shtabi i Përgjithshëm urdhëron për krijimin
e brigadës 14-të, që do të jenë: 1 batalion i Grupit të I-rë me 100
vetë; 1 batalion i Grupit të III-të të Mallakastrës me 125 vetë; 1 batalion
i Grupit të IV-t i Çamërisë me 130 vetë.” (Raport i dërguar K. Qarkor
të P.K. për Gjirokastrën në 7. 10. 1943 nga Kasem Demi, Dulga).
Shumë kuadro në zë e seriozë të qarkorit të Gjirokastrës të
partisë deri te batalioni, që nga formimi i çetës deri tek akuzat ndaj
Hakiut në fillim të 1944, nuk kanë dërguar raporte të natyrës denigruese
ndaj tij.
Të tillë kuadro ishin; Jaho Gjoliku, Mustafa Matohiti, Qebir
Aliu, Dilaver Poçi, Fadil Çuçi, Rexho Plaku, Edip Çuçi, Iljas Ahmeti
etj., që punuan në një batalion me Hakiun që kishin marrëdhënie të
drejtpërdrejta me të, nëpërmjet bashkëpunimit luftarak dhe kishin një
respekt të thellë për Hakiun.
Sami Murati, në raportin e dërguar më 10 maj 1943 për çetën
“Çamëria” flet për aktivitetin e vlerësime të drejta të çetës nën drejtimin
e Hakiut: “Në gusht të vitit 1943, batalioni ‘Çamëria’ po luftonte kundër
pushtuesit italo-gjerman, atëherë Lefter Talo dhe disa agjentë grekë
krijojnë shtabin grek në Shqipëri, pa lejen e K. Q. të P.K. Shqiptare.
Bedri Spahiu nuk e kapi këtë dukuri, por Enver Hoxha i
informuar nga burime të tjera, në një letër të shpejtë i jep urdhër Bedri
Spahiut; - në kohë sa më të shkurtër të shkatërrohet i ashtuquajturi
shtabi grek në Shqipëri, krerët e tij të internohen. Bedriu i zënë ngushtë,
vjen në Theollogo (qendra e shtabit grek në Shqipëri), shpartallon
grekët, komunistë të ardhur, ndërsa Lefterin e la thjesht si komisar
çete, sepse kishte influencë tek minoritarët që luftonin në U.N.Ç.
shqiptare”.
(Albert Kotini, Tre gurët e zes në Prevezë volumi II f. 31).

Rreth datës 4 janar 1944 batalioni “Çamëria” mbërrin në
Theollogo, gjatë periudhës 25 nëntor deri në 10 dhjetor 1943. Së
bashku me forca territoriale të zonës së lirë, shkuan në ndihmë të
partizanëve grekë të regjimentit të XV-të të ELAS-it. Ato forca
partizane i komandonte Haki Rushiti. Me ato forca u kalua nëpër
fshatrat greke Camanda, Ljas, Listes dhe pas përpjekjesh me forcat
e Zervës kaluan në Koshovicë. Disa ditë i kaluan në Dropull e pastaj
u kthyen në Theollogo, ku ishte qendra e batalionit “Çamëria”.
Me të mbërritur në Thollogo, shokët njoftojnë Hakiun për
ndërrimin e emrit të batalionit i cili tani quhej ‘’Thoma Lula’’. Kuptohet,
padrejtësia në atë veprim, mërzitja dhe pezmatimi, tek Hakiu e tek
Rexho dhe tek shumë të tjerë partizanë të batalionit “Çamëria” që, me
këtë emër të çetës e pastaj të batalionit, kishin korrur vetëm fitore dhe
e kishin pagëzuar me atë simbol të krahinës.
Mes asaj gjendjeje të rëndë shpirtërore, që përjetonte Hakiu
në Theollogo, kërkonin sqarime tek kuadrot e Qarkorit e të Partisë,
Bedri Spahiu, Qemal Karagjozi dhe Bajram Sinoimeri, të cilët i thonë:
- Emri i Batalionit “Çamëria”, tani e tutje do te jete batalioni
“Thoma Lula!
- Nga e keni marrë këtë mendim?! -pyeti Hakiu, - atje nuk
ishte i gjithë batalioni kur ndërruat emrin! Pse e betë këtë?
- Nuk të marrim leje ty!
- Këtë punë nuk e keni bërë mirë!
- Ty të kemi bërë komandant të Grupit të III-të Partizan të
Kurveleshit.
- Unë nuk kam kërkuar asnjëherë përgjegjësi! (Hazbi Koro,
fletore shënimesh nr. 2, f. 25).
Po më 4 janar 1944 u bë riorganizimi i batalionit “Çamëria”,
tani me emrin; batalioni ‘’Thoma Lulo”, ku Haki Rushiti lihet jashtë
kuadrit. Kuadrot e rinj të batalionit ishin:
Fadil Çuçi - komandant
Qebir Aliu - komisar
Kadri Aliu (Pisha) - zv/komandant
Ilias Ahmeti - zv/komisar
Edip Çuçi - intendent batalioni.
Pas largimit nga batalioni, Haki Rushiti thirret nga Shtabi i
Përgjithshëm në Zall të Kuçit, në Kurvelesh, të Zonës Operative Vlorë-
Gjirokastër. Në prezencë ka qenë edhe Hysni Kapo.
Bashkë me Haki Rushitin ka qenë edhe Rexho Plaku.
Hysni Kapo ndërhyn e i thotë:
- Haki, për punën që ke bërë atje ku drejton jeni lavdëruar, por
Shtabi i Përgjithshëm konstaton, se shumë urdhra të Shtabit nuk i
zbatoni.
- Kush janë këto urdhra, -ia ktheu Hakiu.
- Keni marrë urdhër që të zëvendësohen disa kuadro me element
të rinj, siç është dërguar Fadil Çuçi. Jeni urdhëruar të ndërrohet emri
i batalionit nga “Çamëria” në “Thoma Lula”. Të dërgohen kuadro nga
ky batalion në përbërje të batalioneve të reja që krijohen, etj, etj.
- Batalioni “Çamëria” i ka zgjedhur kuadrot dhe janë freskuar
me shembullin e më të mirëve në luftë.
Batalionin “Çamëria” e krijoi toka çame, me bijtë e saj e të
krahinës. Ndërsa emri i batalionit nga “Çamëria” në “Thoma Lula” do
t’i ndërrohet kur t’i ndërrohet emri Çamërisë dhe i Haki Rushitit. Çfarë
kuadrosh janë kërkuar për krijimin e brigadës ose informacioneve të
tjera?
- Zbatoni urdhrin e Shtabit të Përgjithshëm ose do të marr masa
ekstreme!
- Unë këto urdhra nuk i zbatoj! Urdhra nga Velja e Parisit nuk
marr! Në qoftë se doni të krijoni batalione me popullin minoritar, të
zbrisni poshtë dhe të krijoni dy batalione dhe t’u vini emrin jo vetëm
“Thoma Lula” por edhe “Thanas Ziko”.
Pastaj u ngrit dhe u largua nga mbledhja!
Sipas porosisë së Shtabit të Përgjithshëm në mbledhje u vendos
që të pushkatohej Hakiu. Detyrën për vrasjen e tij ia ngarkuan Habib
Isufit, nga Borshi. Hakiu me Rexhon dhe me disa shokë që e shoqëronin
u kthye në qendër të batalionit, në Theollogo. Batalioni atje ishte
njoftuar që të rishqyrtonte qëndrimin e tij.
Në Theollogo Hakiu iu drejtua batalionit, duke i vënë në dijeni
për çka kishte ndodhur në mbledhje. Një pjesë e mirë e luftëtarëve të
batalionit, duke u revoltuar mbajtën anën e Hakiut. Por Hakiu u orvat
që të qetësonte shokët.
Ai iu drejtua Habib Isufit e i tha:
- Çohu Habib, nxirre pistoletën dhe bjer! Zbato urdhrin! Trimi
ose vret ose nuk zbaton urdhrat! Unë nuk fëlliqem me ty.
Kur Hakiu u nis për në Markat e shoqëruan 25 burra nga
batalioni. Qendroi 15 ditë në Markat, Ninat dhe Vërvë ku takohet me
Koço Tashkon në Markat (Anëtar i Këshillit të Përgjithshëm N.Ç të
Shqipërisë). Takimi u bë në shtëpinë e Azem Mungës, deri natën vonë
në dhomë më vete.
Me 21 janar 1944 Hakiu shkon në Koskë, fshat çam jashtë
kufirit shtetëror. (Halil Shabani, “Haki Rushiti botim 2005 f. 133-134)
Albert Kotini citon: “Hekuran Meçe, çam me banim në Lushnjë,
më plotëson për figurën e Haki Rushitit se: “Përveç faktit që është
përmendur në libër, kur batalionit “Çamëria” ju vu emri i Thoma Lulos
dhe jo i Ali Demit, Haki Rushiti u largua nga formacionet partizane për
këto shkaqe;
Së pari, - në urdhrat që jepte Shtabi i Përgjithshëm apo i Zonës
Operative ishin ndryshe me shkrim dhe ndryshe me gojë! Kur për
rrobat angleze u dha urdhër se ato do t’i jepeshin partizanëve të thjeshtë
dhe jo kuadrove, në praktikë u veprua e kundërta.
Haki Rushiti e shfaqi hapur pakënaqësinë e tij!
Së dyti, - urdhri i Shtabit të Përgjithshëm u dha që të hapej luftë
kundër forcave nacionale, në veçanti ndaj Ballit Kombëtar. Atëherë
Hakiu në mbledhjen e Qarkorit të Gjirokastrës u shpreh, - ne jemi
vëllezër me nacionalitetet. Kur u krijuan batalionet u bashkuam me
nacionalitet kundra okupatorit. Ju na fusni në P.K.SH. tani? Dhe jep
vërejtjet e tija hapur për P. K. SH:
1. Kur shkojmë nëpër baza në popull, kuadrot të venë në familjet
e pasura, ndërsa partizanët tek të varfrat.
2. Ne nuk mund të luftojmë kundër nacionalizmit, se ata janë
vëllezërit tanë dhe luftojnë për Shqipërinë etnike.
P.K.SH. me sa duket, nuk ishte P.K. e Shqiptarëve, por një
grup terroristësh që do të shpërbënte Shqipërinë me luftën vëllavrasëse.
Këto probleme burimore janë nga Iljaz Ahmeti i cili në vitin
1991 u shpreh: “Përsa më sipër, kam qenë prezent në atë mbledhje
ku ishin drejtues Bedri Spahiu dhe Dushan Mugosha.”
Iljaz Ahmeti (Delvinjoti) shpjegon: “Këta, Bedri Spahiu dhe
Dushan Mugosha, më thirrën mua sa mbaroi mbledhja me detyrë për
të vrarë prapa shpine Haki Rushitin. Unë e lajmërova Hakiun që të
ikte. Prandaj ai u largua nga Nacionalçlirimtarja.”
Kur nuk u realizua ekzekutimi i Haki Rushitit, atëherë filloni
propaganda komuniste në popull për ta bërë të bardhën të zezë. I
ngritën poetet e P.K.SH. këtë vjershë, atëherë:
Hakiu me pele të bardhë/ Herë me ne, herë me ballët/ O Haki,
o faqezi/ Në fund do japësh llogari.
Me person të sigurt më dërgon një letër në Pandalejmon, tek
familja ime. Në letër shkruante: “Po ta lejoni ju njerëzit e Fiqiretes, që
ajo të vijë me mua do vij ta marr, mbasi ramë dakord për gjithçka që
donte Hakiu. - Morëm njoftimin; “Në datën 20 prill 1945 eja në fshatin
Vagalat! Do vij unë të të marr!”
Në atë datë Hakiu erdhi në Vagalat, bashkë me shoqëruesin e
tij Mehmet Pepeton nga Konispoli, kaluam kufirin për në Greqi.
Gazeta e Ballit Kombëtar, shkruan: “Në Greqi nga 1945 gjer
në 1955 Hakiu qëndroi lart me dinjitet Kombëtar, përbuzte fonde dhe
oferta, duke preferuar të jetonte me një kafshatë bukë që i jepte Kryqi
i Kuq Intenacional.” (e vitit 1961).
Për vitet e kampit në Greqi zonja Fiqirete tregon: “Hakiun, një
ditë e kërkojnë për një takim, dy persona që janë marrë me sigurimin
e shtetit shqiptar: Braho Emini dhe Skënder Hoxha (nga Markat-i).
Hakiut i dhanë leje të takohej me ata jashtë kampit. Ata i thanë: “Do
punojmë këtu për Shqipërinë.”
- Dëgjoni, unë kam ardhur këtu për t’ju fshehur komunizmit
dhe mund të iki këtej, do shkoj sa më larg. Po që për t’i shërbyer
komunizmit nuk do të kisha ardhur këtu.”
Me ndërhyrjen e Amerikës, në 5 janar 1955 neve na çuan në
Nju Jork. Në aerodrom, kur zbritëm, mbaj mend se na priste një
vajzë shqiptare. Sapo zbritëm ajo na pa dhe tha:
- Kush është Haki Rushiti nga ju!
- Me duket se jam unë, - iu përgjigj Hakiu.
-Unë jam e “Ballit Kombetar” e Mit’hat Frashërit, erdha që
t’ju shoqëroj juve! Në testamentin dhe porosinë e lënë nga Mit’hat Frashëri
emri i juaj figuron në ata persona, qe duhet të kujdesemi tepër për ju.”

Në 25 maj 1965, pas një sëmundje të gjatë, vdiq Haki Rushiti në qytetin e Nju Jorkut në
SH.B.A.
Në Funeral Home Lendlou Street në Nju
Jork, u mblodhën anë-tarë të “Ballit Kombëtar” nga Detroiti, Çikago,
Kanadaja etj.
Mbajtën fja-lime: Baba Rexhe-pi, Iman Isaja, Vasil Andoni, Dr.
Nihat Bakalli, Prof. Luan Gashi, në emër të “Lidhjes Kosovare’’ dhe
zoti Rushit Plaku. Të gjithë folësit vunë në dukje meritat e të ndjerit
dhe shprehen hidhërimin për këtë humbje.
Varrimi u bë në 29 maj 1965 duke e shoqëruar nga 25 kurora
lulesh me mbishkrim: “Shqipëria e Lirë”, “Balli Kombetar”, “Lidhja
Kosovare”, të grupit “Besa”. Varrimi u bë në Ferncliff Cemetery në
Harstdale New York.
Edhe unë jetoj në Çikago shumë afër me shtëpi me zonjën Fiqiret.
Megjthëse kanë kaluar katër dekada nga koha e vdekjes së Hakiut,
ajo jeton me kujtimet e tij. Ajo që kishte hequr e vuajtur me të, te
gjitha hallet, të këqijat e të mirat e jetës, që për fatin e keq të tyre nuk
kishin lindur ndonjë trashëgimtar.
Zonja Fiqiret thotë:
“Unë falënderoj të gjithë njerëzit që nga koha e ardhjes e deri
sot për respektin dhe përkrahjen vëllazërore që kanë treguar për ne
të dy. Përpara një viti kam qenë në Shqipëri, dhe me gëzim të madh
prita promovimin e librit ‘’Haki Rushiti me derte’’ me autor Halil
Shabanin, që u bë në Sarandë me një pjesëmarrje të gjerë, duke sjelle
kujtime edhe nga shokët e tij të luftës si Hazbi Koro etj. Dëshira ime
e madhe ishte nxjerrja në dritë e librit për Haki Rushitin, për t’ua lënë
brezave të ardhshëm. Më kujtohet kur lante këmbët Hakiu dhe i shikoja
plagët e plumbave që kishte marrë gjatë luftës dhe i dhembnin, ai
thoshte:
- Oh! Sa të ëmbla janë këto plagë se janë plagë për Atdheun.
Ndërsa unë fillova punë me të ardhur në Amerikë, në vitin 1965
në një rrobaqepësi, deri në vitin 1978, kohë që dola në pension. Jetoj
në Çikago në mes të njerëzve më të dashur.”
 

edlin

V.N.P
Anëtar
Apr 21, 2010
Postime
11,205
Pikët
113
Ali Demi


Ali Demi lindi në Filat, në 18 janar të vitit 1918. Në Filat përfundoi edhe shkollën fillore. Në vitin 1927, nëpërmjet një burse studimi vazhdoi studimet në konviktin “Çamëria” të Sarandës, ku kishte filluar të frekuentohej nga fëmijë çamë ndër të cilët edhe Taho e Teme Sejko, Tahir demi dhe shumë e shumë të tjerë që ishin nën kujdesin e veçantë të Musa demi, tashmë “Nderi Kombit”, që të mësonin në gjuhën amëtare. Më pas, ai ndoqi për katër vjet gjimnazin në Gjirokastër, ku organizoi edhe shoqatën “Skënderbeu” dhe “Qepa”. Pas ngjarjeve të kryengritjes antizogiste të Fierit, një vit më vonë, bashkë me shokët e tij Themo Vasi dhe Njazi Demi, Ali Demi organizoi revoltën e nxënësve për kushtet e këqija të jetesës, por Ministria e Arsimit i përjashtoi të tre nga shkolla. Pas kësaj ngjarjeje, u regjistrua në gjimnazin e Tiranës ku njihet me Qemal Stafën dhe Vasil Shanton dhe anëtarësohet në Grupin Komunist të Shkodrës. Me përfundimin e studimeve, u bë punonjës provizor në Post-Telegrafën e Tiranës.
Në fillim të luftës italo-greke, Ali Demi u angazhua në batalionin shqiptar “Tomorri” dhe shkoi në front, por qëllimi i tij ishte organizimi i sabotimit të kësaj lufte. Ai ishte një nga organizatorët e manifestimit të madh antifashist në Tiranë. Më 7 prill të vitit 1942 bie në sy të spiunëve të kuesturës, të cilët e arrestuan dhe torturuan. U dënua me 23 vjet burg. Në shtator të vitit 1942 u organizua demonstrata e madhe e grave dhe e popullit të Tiranës para burgut, ku u vra edhe Mine Peza. Atje ai organizoi hapjen e kanalit nga të burgosurit politik dhe më 29 prill të vitit 1943, në tentativën e dytë për arratisje Ali Demi ia arriti qëllimit.

Më tej, për të filloi një jetë e re si komisar i batalionit “Çermenika” ku mori pjesë në disa aksione. Pas një udhëtimi të gjatë në malet e Çermenikës, në vitin 1943, Ali Demi arriti në Vlorë në kohën e vështirë të luftës, ku u caktua sekretar organizativ dhe më pas sekretar politik i Komitetit të Partisë së Qarkut të Vlorës, një nga qarqet më të mëdha të luftës së frontit nacional-çlirimtar. Në 19 dhjetor të vitit 1943, në një bazë të Kaninës së Vlorës, u rrethua nga gjermanët dhe u qëllua për vdekje. Ali Demi vdiq në vitin 1943, në moshën 25-vjeçare.

Në 5 korrik të vitit 1945 u shpall “Hero Kombëtar” nga Këshilli Antifashist Nacional-Çlirimtar, me motivacionin “Udhëheqës dhe punëtor i palodhur, shembull heroizmi dhe obligacioni të pashoq gjatë luftës nacional-çlirimtare. Ishte dhe mbetet një nga figurat më të shquara të brezave të sotëm dhe të së ardhmes së popullit shqiptar”. Më tej, u dekorua nga Presidiumi i Kuvendit Popullor me dekoratat: “Urdhëri i Flamurit”, “Medalja e çlirimit”, “Medalja e Trimërisë”, “Medalja e Kujtimit”. Emrin e Ali Demit e mbajnë shkolla të ndryshme në Shqipëri, veçanërisht në Tiranë dhe në Vlorë, si edhe në institucione të ndryshme kombëtare. Në përkujtimin e veprës së tij janë ngritur disa buste.


ALI DEMI

Është një nga personalitetet më në zë të Çamërisë për luftën Nacional-Çlirimtare.
Shkruan Albert Kotini:
“Do të ishte me interes që bashkëluftëtarët e Ali Demit të hedhin
dritë për vrasjen e dyshimtë të Ali Demit, në rrethimin “e tretë” në Kaninë të Vlorës, që përngjan me enigmat e vrasjes së Qemal Stafës etj.
Kur në Vlorë ishte Mugosha, Ali Demit nuk mund t’i ruheshin krahët nga mbrapa, sepse sllavët e
jugut, mbrapa krahëve kanë vrarë atdhetarët më të mirë të Shqipërisë.
Por le te futemi në jetën dhe veprën e këtij heroi të Popullit Shqiptar.
Shtëpia e Ahmet Demit në një anë të Filatit, u gjallërua. Një natë janari të vitit 1918, lindi Ali Demi. Familjes iu shtua një djalë, një gëzim midis vuajtjeve dhe mjerimit.
Varfëria në atë shtëpi kishte hedhur rrënjë. I mungonte buka e gojës. I ati i tij i sëmurë, nuk mund të punonte. Tokë, ndonjë dele ose
ullishte nuk kishin. Krahë tjetër pune nuk kishin. E ç’mund të bënte një grua me tre fëmijë të vegjël dhe burrë të sëmurë, ku fanatizmi
mbulonte tërë familjet çame? Ajo punonte prej mëngjesit deri në orët e vona, duke larë rrobat e botës, ose duke qepur.
Ajo e rriti të birin me vështirësi. Nuk i këndoi atij kënge djepi, por këngë trimërie. Bashkë me qumështin i mëkoi edhe patriotizmin e
dashurinë për popullin.Ditët kalonin duke lënë gjurmët e thella në jetën e familjes së
Aliut. Aliut i erdhi koha për shkollë. Por kjo lidhej me një shqetësim të përgjithshëm, me një plagë të hapur për popullatën e Çamërisë.
Këtij populli i mohohej e drejta të mësonte në gjuhën e tij.
Shkollat shqipe ndaloheshin!
Në administratën greke nuk gjendej ndonjë çam, qoftë dhe rojtar pylli.
Kush e përkrahte popullin çam në Greqi?
Asnjë!
Të gjitha ligjet dhe masat qeveritare synonin që të shtypnin të shfrytëzonin dhe të humbitnin te kjo popullsi prej rreth tetëdhjetë mijë
frymësh, çdo ndjenjë nacionale. Në mes të fëmijëve që u nisën për në konviktin e Sarandës ishte edhe Aliu. Shpejt në shkollë spikati zgjuarsia, zelli dhe këmbëngulja e tij në mësime. Mësuesit e donin shumë e krenoheshin me të. Në klasën e IV-të dhe të V-të, Aliu interesohej edhe për libra të tjerë, si ato të rilindjes: Naimit, Samiut dhe të tjerëve.
Në vitin 1932, Aliu mbaroi shkëlqyeshëm shkollën fillore. Mbas pesë vjetësh i larguar nga vatra familjare, Aliu kthehet në Filat. Gjendja
në familje nuk kish ndryshuar. Nuk ish shtuar asnjë gotë uji. Babai dukej edhe më i mplakur, ndërsa nënës, kishin filluar t’i duken flokë të
thinjura. Motra ish martuar, ndërsa vëllai, për të siguruar jetesën, kish shkuar në Tiranë. Këto ndryshime i lanë Aliut një vragë të thellë në
shpirt, e cila çdo ditë e më shumë i shtohej. Vera kaloi me të gjitha gëzimet dhe dëshpërimet për Aliun. Një
udhë tjetër e priste Aliun. Atë vit do të vazhdonte gjimnazin e Gjirokastrës. Djaloshi 15 vjeçar, i etur për dituri nuk mbahej nga gëzimi.
Shpejt u shqua për zell, zgjuarsi e sjellje shembullore. Mësimet e shkollës zhvilluan tek ai dëshirën për Atdheun dhe krenarinë për emrin shqiptar.
Fryma e lartë politike e popullit të Gjirokastrës bëri që edhe gjimnazi të bëhej një vatër revolucionare. Të rinjtë revolucionarë
ndiqnin me interesim zhvillimet e ngjarjeve të kohës. Në shkollë ngriheshin kundër trajtimit të keq që u bëhej konviktorëve, kundër
mësimeve me frymë reaksionare dhe propagandën profashiste. Ata kërkonin tekste të zgjedhura me frymë kombëtare. Së bashku me
Themo Vasin dhe shokë të tjerë, në vitin 1936 drejtohet kundër ndjekjeve që u bëheshin pedagogëve e nxënësve përparimtare. Për
këtë, ai u përjashtua nga shkolla.Pas shumë përpjekjesh, ne vitin 1937, Aliu mundi të regjistrohej në gjimnazin e Tiranës.
Ishte shok i ngushtë i Qemal Stafës!
Pas arrestimit të Qemalit, Aliu dhe shokët e tij drejtonin lëvizjen e nxënësve. Edhe në gjimnazin e Tiranës spikati pjekuria e Ali Demit,
i cili u dallua veçanërisht në lëvizjen demokratike të vitit 1939. Në gjyqin që u bë kundër Qemal Stafës dhe Vasil Shantos, Aliu gjeti edhe
forca edhe respektin e dyfishtë të shokëve të tij. Në verën e vitit 1941
Aliu mbaroi me sukses gjimnazin e Tiranës.
Në vjeshtë e vitit 1941 emërohet nëpunës në drejtorinë e përgjithshme të PTT. Por, tashmë Aliu njihet si antifashist i tërbuar.
Nga kuestura e Tiranës dokumentohet se: “Nëpunësi provizor i postës, Ali Demi, ka shkruar një protestë drejtuar shkëlqesisë,
kryeministrit, me këshillin e shokëve të vet të cilëve ua ka mbushur mendjen tue nxit nëpunësit e tjerë”.
Aliu mori pjesë në demonstratën kundër 2 vjetorit të marshit fashist në Romë. Aliu i kreu me guxim e trimëri duke rënë mjaft në sy
të kuesturës. Në shtëpinë me nr. 66 të rrugës Shën Gjergjit, banoi Aliu që nga viti 1940 në Tiranë. Kjo shtëpi u bë qendra e luftës Nacional-Çlirimtare.
Në këtë shtëpi Aliu në shkurt të vitit 1942 pruri familjen
nga Çamëria. E ëma e pyeste, kur e pa gjithë atë aktivitet që bëhej në shtëpi dhe Aliu iu përgjigj duke i treguar të vërtetën:
- Mos u mërzit nënë! Ndonjë ditë do na presë burgu. Sot mosmendo se ke djalë. Do të kesh djalë, vetëm kur te çlirohet Shqipëria,
po të jemi gjallë!
Në përvjetorin e parë të 7 prillit 1940 Aliu ishte në ballë të demonstratës. Arrestohen shumë të rinj të Tiranës. Në kushte të vështira
vazhdon aktivitetet në shtëpinë nr. 66 deri me 20.4.1942. Mbas kësaj dite, Aliu me disa shokë u kap në befasi dhe u arrestua kur ndodhej në
dyqanin e një këpucari në rrugën e Barikadave. Në qelitë e kuesturës së Tiranës, do të kalojë provën e parë të furtunave.
Në korrik 1942 Aliu mori lajmin e hidhur të vrasjes së një nga shokëve të tij me të afërt, Perlat Rexhepin. Aliu i kushtoi Perlatit 6
strofa me vjershë. Në burg Aliu u bë strumbullari kryesor i organizimit të rezistencës .
.......
 

edlin

V.N.P
Anëtar
Apr 21, 2010
Postime
11,205
Pikët
113
........


Me 29 prill 1943 u arratis nga burgu nëpërmjet një kanali të nëndheshëm. Aliu mbas burgut, u hodh në çetën e Pezës, në zonën;
Dajt - Labinot, si komisar çete.
Aliu si komisar çete zhvilloi një aktivitet të dendur luftarak kundër italianëve. Në një aksion kundër italianëve, zunë 30 të tillë robër, të
cilët Aliu i la të lirë. Aktivitet të gjerë Aliu zhvilloi në krahinën e Zaranikës për afrody muaj.
Në fund të qershorit 1943 Aliu merr pjesë në konferencën e Labinotit, por u nis menjëherë në detyrë për në Vlorë, ku u përqendrua
gjithë veprimtaria e tij. Ai caktohet sekretar organizativ i Qarkorit Partisë për Vlorën. Gjatë rrugës, në zonën e Dumresë, u del papritur një grua
qe kishte mbushur ujë, e cila kur i pa klithi me të madhe:
- Ikni, mor të nxirë, ka dalë Isai, në këto anë e kur të marre vesh për ju do t’ju punojë të zezat!
- Atë kërkojmë ne, – iu përgjigj Aliu me qetësi, - shko e thuaju në fshat se kanë ardhur partizanët për të zënë Isa Toskën.
Gruaja i shikoi me habi e më në fund vazhdoi:
- Po ju tetë veta jeni si është e mundur të shkatërroni bandën e tij?! Banda e Isa Toskës në krahinën e Çermenikës kishte tmerruar
popullin me krimet e bëra. Gruaja shkoi në fshat dhe hapi llafin se kishin ardhur në fshat me qindra partizanë. Kur arriti lajmi në vesh të
Isa Toskës, u largua menjëherë për në Fier. E gjithë rruga nga Labinoti në Vlorë, për Aliun është mbushur me të tilla ngjarje trimërie e zgjuarsie
që e karakterizonin atë.
Ka luftuar trimërisht në Drashovicë, Gjorm, etj., dhe ka luajtur rol të rëndësishëm për krijimin e Brigadës së V-të Sulmuese. Puna e
palodhur që bëri krahinë më krahinë, mobilizimi i popullit për luftë, dashuria e besimi që kishte për të, bëri që ai të zgjidhet sekretar politik
i Qarkorit Partisë për Vlorën.

Armiku e rrethoi Aliun në shtëpinë afër kalasë ku ishte vetë i tretë. Rrethimi i fshatit ishte i trefishtë më 11 dhjetor 1943. Zbulimi i tij
nga fashistët ka mbetur enigmë! Pas dy orë luftë, Aliu çau rrethimin e parë, por ishte dhe rrethimi
i dytë i katundit. Aliu mbasi u largua, hasi në mitralozin e rrethimit të dytë, të cilin armiqtë e lanë nga frika dhe hapën zjarr vetëm mbrapa
shpinës së Aliut kur kalonte rrugicën e fundit matanë kodrës së fshatit.
Kështu mbaroi jeta e Aliut 25 vjeçar!
Vrasja e tij është një legjendë më vete trimërie. Aliu u vra ne Kaninën e Ismail Qemalit, atje kanë qenë eshtrat
e heroit të popullit Ali Demi. Sot mban emrin e tij jo vetëm shkolla në Tiranë e Vlorë, por
edhe lagjia më e madhe nr. 1 e Tiranës.
Nëna e Aliut me trup të gjatë kur pa eshtrat e të birit është gjunjëzuar, e puthi pastaj me zë të lartë tha: “Ngrehu, Ali! Kanë ardhur
shokët të të marrin!.”
Në ato çaste buçiti kënga:
“Ti Shqipëri, ti djalëri,
nga gjaku yt, gëzon liri!
Ti Çamëri, veshur në zi,
me gjak t’Aliut kërkon liri!”

Mjaft poezi popullore janë shkruar për Aliun, që sot është hero i popullit.
Rahman Parllaku, tregon:
“Ali Demi për të gjithë ata që e kanë njohur ka qenë i veçantë.
Them i veçantë sepse ishte tepër njerëzor, ishte shumë i thjeshtë (jo në fasadë por në përmbajte), e të tjera cilësi te rralla.
Për herë të parë e kam njohur nga afër në korrik të vitit 1943. Erdhi më detyrën e sekretarit organizativ në Vlorë mbas Mehmet
Shehut, i cili u largua me detyrën Komandant i brigadës së I-rë.Ajo që na ra në sy tek Aliu, ishte jo vetëm thjeshtësia, por
pjekuria e mendimeve, dinjiteti dhe respekti për tjetrin. Në atë kohë Liri Gega ishte e deleguara e Komitetit Qendror e
P.K. në Vlorë, ndërsa Hysni Kapo ishte sekretar politik, por ndërsa Hysniu i servilosej dhe i bënte temena Liri Gegës, Aliu nuk dinte nga
ato gjëra sepse ishte një njeri shumë dinjitoz, e fisnik.

Por le ta argumentojmë me një episod:

“Gjermanët rrethuan dhe arrestuan rreth 600 veta në Vlorë për t’i internuar, prej tyre u kthyen vetëm 120, internimi u bë me 9 tetor 1943. Në këtë kohë qyteti i Vlorës u shtrëngua dhe u vu nën një terror të jashtëzakonshëm
nga ana e gjermanëve dhe në këtë moment rrezikohej të shpartalloheshin të gjitha forcat partizane.
Unë kam qenë përgjegjës ushtarak për njësitet guerile të gjithë qytetit të Vlorës. Shkova t’i raportoj komitetit qarkor të Vlorës, gjeta
atje Liri Gegën dhe Ali Demin të cilëve u raportova mbi gjendjen e rëndë dhe faktin e largimit tonë nga Vlora për në mal.
Liri Gega menjëherë m’u drejtua:
- Pse e latë qytetin?!
- Unë ju thashë se gjendja është mjaft e rëndë dhe rrezikojmë të asgjësohemi dhe për këtë më detyruan edhe shokët e mi për të mos
vetësakrifikuar më kot.
Liria përsëri ngulte këmbë:
- Pse e latë qytetin? Do të ktheheni në qytet përsëri.
Unë i thashë përsëri;
- Jo! Në qoftë kuptohem, vetë unë bëj vetëvrasje.
Në këtë mes ndërhyri Aliu dhe tha që nuk duhet të shkonim.
Liri Gega ishte kapriçoze dhe vetëm për të na vënë në provë na ktheu drejt vdekjes, ndërsa Aliu me logjikën e qetësisë nuk i çonte
njerëzit në luftë, pa e gjykuar mirë çështjen.
- Sa i përket vrasjes së tij (Aliut) në Kaninë, faktet janë kështu,
- vazhdon Rahman Perllaku. - Ishte i rrethuar në shtëpinë afër kalasë së Kaninës vetë i tretë, me Panon nga Vunoi (nuk më kujtohet mirë
mbiemri), që ishte shumë trim dhe me Dhimitër Mandron të cilët e çanë rrethimin. Pano u vra kur doli nga rrethimi i parë. Aliu dhe Dhimitri
kishin përballë mitralozin armik, por iu shmangën dhe kur do të kaloninnkodrën mjaftonin 20 metra dhe do të shpëtonte. Ai u qëllua nga mbrapa
dhe e vranë! Po kështu një natë më përpara rrethimit, sekretari i organizatës bazë të partisë së krahinës, Osmani, u përjashtua dhe shkoi
në shtëpinë e tij. Më vonë duke u gdhirë Aliu ishte i rrethuar dhe
rrethimi i tij përfundoi si më lart.


A është e dyshimtë vrasja e Aliut?
Të dyshimta janë dhe vrasjet e Hajdar Dushit, Mustafa Gjinishit etj. por a janë spiunuar apo janë tradhtuar!?
Pak nga pak koha dhe dëshmitarët okularë do të provojnë të vërtetën të cilës rrallë i shpëton njeri.
Pra ky është i madhi Ali Demi!
Me vendim të Kryesisë së Këshillit Antifashist NacionalÇlirimtar,
nr. 81 dt. 9.7.1945, Ali Demi u shpall Hero i Popullit, ndër
7-të të parët që merituan këtë titull në Shqipëri.
Ky material u përgatit:
Nga shënimet e mara nga motra e Ali Demit, Nekije Demi.
Albert Kotini: “Çamëria denoncon” botimi 2002 f. 64-72.
Agim Kalo: Gazeta “Çamëria” janar 2004 Nr. 147 / f. 10.
 

edlin

V.N.P
Anëtar
Apr 21, 2010
Postime
11,205
Pikët
113
MUHARREM RUSHITI


muharrem-rushiti.jpg



(1856-1931). Udhëheqës i kryengritjeve antiosmane në Shqipërinë e Jugut dhe luftëtar për mbrojtjen e tërësisë territoriale të vendit. Lindi në fshatin Koskë të Çamërisë. Mori që herët pjesë në lëvizjen patriotike. Pas 1908 ishte anëtar i kryesisë së shoqërisë kombëtare «Vëllazëria» të Filatit. Në krye të çetave të Çamërisë mori pjesë në kryengritjet antiosmane të 1911-1912. Luftoi kundër bandave të andartëve grekë që shkelnin tokat shqiptare dhe së bashku me çetat e Labërisë i shpartalloi ato në Çukë të Sarandës (në tetor 1912). Gjatë viteve 1913-1914 luftoi kundër pushtuesve grekë në vijën Kolonjë-Fushëbardhë (Gjirokastër). Më 1919 së bashku me Alush Takën, në emër të çamëve, i dërgoi Konferencës së Paqes në Paris një përkujtesë ku kundërshtohej shkëputja e Çamërisë prej trungut shqiptar. Më 1920 mori pjesë në Luftën e Vlorës kundër pushtuesve italianë. Vdiq në Sarandë.
 
Last edited:

doganieri

V.I.P
Anëtar
Jan 3, 2013
Postime
24,858
Pikët
113
Kuvendi Vatra “Komisioni 5 Tetori” zgjodhi kryetar Ahmet Xhafo
NGA: B.S MË: 31 TETOR 2020 NË ORA: 21:13



Ahmet Xhafo
Kuvendi i Vatrës më 31 tetor 2020 zgjodhi vatranin nga Çamëria Ahmet Xhafo si kryetarin e Vatrës. Ai i ka shërbyer Vatrës më shumë se pesë dekada
Kush është Ahmet Xhafo?
I lindur ne Filat të Çamerisë në një famije të njohur për bujari, mikpritje, dhe trimëri. Babai i tij, Taip Xhafo, rrjedhë nga një familje pashallarësh, dhe merrej me tregëti. Xhaxhai i tij, Kasimi kishte emigruar në SHBA para Luftës së Dytë Botërore.
Qershori i vitit 1944 ishte viti më barbar për pupullin martir çam, të cilët u gjendën të pambrojtur. Bandat gjakatare të Zervës u sulën egërsisht me krime të papara e të padegjuara. Si gjith çamët, edhe familja e Z. Ahmet Giaffo pësoi momente dramatike nga agresioni grek. Ahmeti i vogël së bashku me babain nënën, dy vëllezer, dhe tri motra, sapo degjuan për terrorin grek në Paramithi, herët në mëgjes u nisën menjeherë në drejtim të Shqiperisë. Jo nga xhadeja por nga monopatet sepse zervistët i kishin bllokuar rrugët për ti grabitur çamët, ku pastaj i vrisnin. Imazhe rrenqethëse i kujtohen Z. Giaffo, “Ua prisnin grave gishtat për unazat, veshët për vathët, ua çanin barqet e grave shtatëzanë.” Ahmeti mban mend, “Familja jonë nëpër pyje e kodra u nisëm drejt Koskës, në Vervë, Dushat e në Shalës. Grekët nga Pleshavica kishin dalë në Grykën e Bogazit nga lart e vrisnin njerëz. Në fillim familja jone u sistemua ne shtepine e zotit Zenel Kadriu i cili sapo ishte martuar e jetonte me nusen e nenën e tij. Na hapën dyert e me ne ndanë atë që kishin me bujari.”

Përkohësisht, familja e tij u sistemua në shtepinë Omer Mehmetit, që ishte mik i familjës, të cilin komunistët e kishin klasifikuar si kulak nga që ishte i lidhur me Ballin Kombëtar dhe që ishte i pasur. Giaffo kujton, “Komunistët ja kishin konfiskuar të gjithë pasurinë, por jo bujarin.” Në pranver të vitit 1945, familjarisht nisën nga Shalesi, dhe të uritur, të lodhur e rraskapitur nga rruga arritën në Sarandë, pa asnjë mbështejte nga autoritetet shtetërore. Të nesërmën, vellai i Ahmetit, i merr nënës së tij, unazat, vathët, dhe një varëse floriri për ti shitur e për të bler me to buk sa për të mbajtur frymën gjallë. Dhe keshu vazhdoi kalvari i vuatjeve për familjën Giaffo, ku dhe motra Feridja, në moshën shtatë vjeçare vdiq, si pasojë e lodhjes, semundjes, urisë, dhe traumës. Në kujtimet e Ahmetit, “Në vitet 1947-48 në Shqipëri ishte sistemi i triskëtimit. Por ata që punonin në privat nuk e përfitonin atë. Tregetohej ne 2-3 pika shitje buk misri, shumë herë nuk merrje dot se vinte me pakice. Kjo e detyron baban tonë,Taip Xhafon, që me anë të një mikut të tij,Kalosh Drini, të blej një sasi miell misri në Fushë-Kruje. Natën e mbuluam miellin me bar, por vigjilenca e spiunëve e pikasi miellin, e mori shteti, dhe babanë e futën në burg.
Në vitin1956, Ahmet Giaffon e morën ushtar dhe e dërguan në Korçë. I frymëzuar nga qëndrimet antikomuniste të familjes, nga xhaxhai i tij që jetonte në SHBA, dhe nga bindjen e tij, Ahmeti, në kohën që ishte ushtarë shfrytëzoi momentin për të shpetuar nga terri komunist. U aratis nga Leskoviku, nga Mali i Gramozit, me 12 shtator 1959, duke u futur ne Konicë, e më vonë autoritetet greke e derguan në Janinë në një repart ushtarak ku u intervistua nga ushtarakët grek dhe nga nji amerikan i CIAs. Pas dy muash, e derguan në kampin Llavrio, dhe pas dy muajsh ne ishullin e Siros, ku u miqësua me Z. Xhafer Butka nga Erseka. Ne dhjetor të vitit 1960, Ahmet Giaffo emogroi në Hartford, Connecticut, ku u bashkua me xhaxhain e tij, Kasimin, i cili në të kaluarën kishte pritur e përcjell shumë nga kryesia e Vatrës, duke përfshirë edhe Nolin e Konicën, ku gjyshja e Ahmetit u ka pregaditur ushqime çame. “Xhaxha, Kasimi me beri antar te Vatres, dhe kam patur nderin të takohem e të bashkpunoj me Qerim Panaritin, Xhevat Kallanxhiun, zotin Agim Karagjozi, e Dr. Buçaj,” rrëfen Z. Giaffo.
Pasi u vendos në tokën e lirë, në SHBA, Z. Giaffo u fut në punë, dhe krahas punës mbaroi shkollën e mesme ne Harford, sepse Shqipëria nuk ia mundësoi shkollimin. Më vonë u shpërngul me banim në Kaliforni, ku përfundoi studimet universitare, duke marrë gradën Bachellor of Science në Business Information System nga California State University në Los Angeles. Nga viti 1965 deri në vitin 1970 ka punuar si “computer programmer”, dhe nga viti 1971 deri ne 1980 shërbeu si manager of systems and programming. Nga viti 1980 deri ne vitin 2005, kur doli në pension, ishte “director of Information Technology” (IT).
 

edlin

V.N.P
Anëtar
Apr 21, 2010
Postime
11,205
Pikët
113
Kuvendi Vatra “Komisioni 5 Tetori” zgjodhi kryetar Ahmet Xhafo
NGA: B.S MË: 31 TETOR 2020 NË ORA: 21:13



Ahmet Xhafo
Kuvendi i Vatrës më 31 tetor 2020 zgjodhi vatranin nga Çamëria Ahmet Xhafo si kryetarin e Vatrës. Ai i ka shërbyer Vatrës më shumë se pesë dekada
Kush është Ahmet Xhafo?
I lindur ne Filat të Çamerisë në një famije të njohur për bujari, mikpritje, dhe trimëri. Babai i tij, Taip Xhafo, rrjedhë nga një familje pashallarësh, dhe merrej me tregëti. Xhaxhai i tij, Kasimi kishte emigruar në SHBA para Luftës së Dytë Botërore.
Qershori i vitit 1944 ishte viti më barbar për pupullin martir çam, të cilët u gjendën të pambrojtur. Bandat gjakatare të Zervës u sulën egërsisht me krime të papara e të padegjuara. Si gjith çamët, edhe familja e Z. Ahmet Giaffo pësoi momente dramatike nga agresioni grek. Ahmeti i vogël së bashku me babain nënën, dy vëllezer, dhe tri motra, sapo degjuan për terrorin grek në Paramithi, herët në mëgjes u nisën menjeherë në drejtim të Shqiperisë. Jo nga xhadeja por nga monopatet sepse zervistët i kishin bllokuar rrugët për ti grabitur çamët, ku pastaj i vrisnin. Imazhe rrenqethëse i kujtohen Z. Giaffo, “Ua prisnin grave gishtat për unazat, veshët për vathët, ua çanin barqet e grave shtatëzanë.” Ahmeti mban mend, “Familja jonë nëpër pyje e kodra u nisëm drejt Koskës, në Vervë, Dushat e në Shalës. Grekët nga Pleshavica kishin dalë në Grykën e Bogazit nga lart e vrisnin njerëz. Në fillim familja jone u sistemua ne shtepine e zotit Zenel Kadriu i cili sapo ishte martuar e jetonte me nusen e nenën e tij. Na hapën dyert e me ne ndanë atë që kishin me bujari.”

Përkohësisht, familja e tij u sistemua në shtepinë Omer Mehmetit, që ishte mik i familjës, të cilin komunistët e kishin klasifikuar si kulak nga që ishte i lidhur me Ballin Kombëtar dhe që ishte i pasur. Giaffo kujton, “Komunistët ja kishin konfiskuar të gjithë pasurinë, por jo bujarin.” Në pranver të vitit 1945, familjarisht nisën nga Shalesi, dhe të uritur, të lodhur e rraskapitur nga rruga arritën në Sarandë, pa asnjë mbështejte nga autoritetet shtetërore. Të nesërmën, vellai i Ahmetit, i merr nënës së tij, unazat, vathët, dhe një varëse floriri për ti shitur e për të bler me to buk sa për të mbajtur frymën gjallë. Dhe keshu vazhdoi kalvari i vuatjeve për familjën Giaffo, ku dhe motra Feridja, në moshën shtatë vjeçare vdiq, si pasojë e lodhjes, semundjes, urisë, dhe traumës. Në kujtimet e Ahmetit, “Në vitet 1947-48 në Shqipëri ishte sistemi i triskëtimit. Por ata që punonin në privat nuk e përfitonin atë. Tregetohej ne 2-3 pika shitje buk misri, shumë herë nuk merrje dot se vinte me pakice. Kjo e detyron baban tonë,Taip Xhafon, që me anë të një mikut të tij,Kalosh Drini, të blej një sasi miell misri në Fushë-Kruje. Natën e mbuluam miellin me bar, por vigjilenca e spiunëve e pikasi miellin, e mori shteti, dhe babanë e futën në burg.
Në vitin1956, Ahmet Giaffon e morën ushtar dhe e dërguan në Korçë. I frymëzuar nga qëndrimet antikomuniste të familjes, nga xhaxhai i tij që jetonte në SHBA, dhe nga bindjen e tij, Ahmeti, në kohën që ishte ushtarë shfrytëzoi momentin për të shpetuar nga terri komunist. U aratis nga Leskoviku, nga Mali i Gramozit, me 12 shtator 1959, duke u futur ne Konicë, e më vonë autoritetet greke e derguan në Janinë në një repart ushtarak ku u intervistua nga ushtarakët grek dhe nga nji amerikan i CIAs. Pas dy muash, e derguan në kampin Llavrio, dhe pas dy muajsh ne ishullin e Siros, ku u miqësua me Z. Xhafer Butka nga Erseka. Ne dhjetor të vitit 1960, Ahmet Giaffo emogroi në Hartford, Connecticut, ku u bashkua me xhaxhain e tij, Kasimin, i cili në të kaluarën kishte pritur e përcjell shumë nga kryesia e Vatrës, duke përfshirë edhe Nolin e Konicën, ku gjyshja e Ahmetit u ka pregaditur ushqime çame. “Xhaxha, Kasimi me beri antar te Vatres, dhe kam patur nderin të takohem e të bashkpunoj me Qerim Panaritin, Xhevat Kallanxhiun, zotin Agim Karagjozi, e Dr. Buçaj,” rrëfen Z. Giaffo.
Pasi u vendos në tokën e lirë, në SHBA, Z. Giaffo u fut në punë, dhe krahas punës mbaroi shkollën e mesme ne Harford, sepse Shqipëria nuk ia mundësoi shkollimin. Më vonë u shpërngul me banim në Kaliforni, ku përfundoi studimet universitare, duke marrë gradën Bachellor of Science në Business Information System nga California State University në Los Angeles. Nga viti 1965 deri në vitin 1970 ka punuar si “computer programmer”, dhe nga viti 1971 deri ne 1980 shërbeu si manager of systems and programming. Nga viti 1980 deri ne vitin 2005, kur doli në pension, ishte “director of Information Technology” (IT).
Kush ishte ai i mëparshmi ?
Në mos gabofsha e shoqja ishte aktivizuar me organizatën vorioepirote të gruas ?
Apo e ngstërroj ?
 
Top