• Përshëndetje Vizitor!

    Nëse ju shfaqet ky mesazh do të thotë se ju nuk jeni regjistruar akoma. Edhe pse nuk jeni regjistruar ju arrini të shihni pjesën me të madhe të seksioneve dhe diskutimeve të forumit, por akoma nuk gëzoni të drejten për të marrë pjesë në to dhe në avantazhet e të qënurit anëtar i këtij komuniteti. Ju lutem : REGJISTROHUNI që të dërgoni postime dhe mesazhe në Forum-Al.

    Regjistrohu !

Dino Buzzati

askushi 1

V.I.P
Anëtar
Sep 7, 2012
Postime
3,220
Pikët
113
DINO BUZZATI
(1906-1972)​

Dino Buzzati është lindur më 16 tetor1906 në San Pellegrino, pranë Belluno-s, nga një familje borgjeze. Frekuentoi liceun klasik Parini të Milanos dhe u diplomua në Jurisprudencë. Më 1928 hyn si kronist në “Corriere della Sera”, gazetë të cilën nuk do ta braktisë kurrë deri në fund të jetës. Më 1933 boton librin e tij të parë “Barnaba i maleve”. Dy vjet më vonë botohet “Sekreti i Pyllit të Vjetër”, një fabul alegorike që kalon pothuajse pa rënë në sy. Më1939 gazeta e nis në Etiopi si të dërguarin e saj special. Një vit më vonë Buzzati boton atë që më vonë do të konsiderohet kryevepra e tij rrëfimore: “Shkretëtira e Tartarëve”. Më 1942 boton “Shtatë lajmëtarët”, Më 1945 boton përrallën për fëmijë “Sulmi i famshëm i arinjve në Siçili”. Më 1958 fiton Çmimin “Strega” me librin “Gjashtëdhjetë tregime”. Më 1960 boton “Portreti i madh”, eksperiment romani fantastiko-shkencor, jo fort i arritur nga pikëpamja letrare. Më 1963 boton “Një dashuri”, libër që mendohet të ketë tipare autobiografike. Më 1965 botohet “Kapiteni Pic e poezi të tjera”, eksperienca e tij e parë poetike. Buzzati ishte edhe piktor. Ai mori pjesë në shumë ekspozita e madje deklaronte se piktura është zanati i tij i vërtetë. Pohonte: “Tek e fundit, të shkruaj e të pikturoj, për mua është e njëjta gjë”. Dino Buzzati vdiq më 28 janar të vitit 1972.
 

askushi 1

V.I.P
Anëtar
Sep 7, 2012
Postime
3,220
Pikët
113
Dino Buzzati - tregim

Tregim nga Dino Buxati




ANKTHI I LLAHTARSHËM I RHO




Përktheu: Arben Idrizi




Ankthi i nënave. për shkak se nënat e fëmijëve ishin të gjitha aty përreth, në pamundësi për të intervenuar, kërcënimi ishte shumë më perfid. në rast se i luajturi mendsh do të kishte vepruar sipas premtimeve, ato do të kishin asistuar, mund të thuhet, në masakrimin e krijesave të tyre. zot ta imagjinosh një situatë më shpirtkëputëse. sall në disa tragjedi klasike, që në të vërtetë prekun të pabesueshmën, ndoshta mund të gjendet ndonjë fjalë krahasimi.

Përnjëmend në kujtesën e njeriut s’ka pasur dramë kaq impresionuese, të çuditshme, të egër, romansore, të themi pra të pabesueshme si kjo e djeshit, në Terrazzano. Po qe se një subjektivist, i pajisur me fantazi të marrë, do t’ia kishte propozuar një producenti, për film, një ngjarje të tillë, sigurisht se do të merrte përgjegjën: “Asgjë e hairit. Po e zmadhoni. Absolutisht tepër e pabesueshme”.
Në të vërtetë, në krimin e shëmtuar të djeshit, ka një bollëk të atillë, një larmi të atillë, një përqëndrim të atillë elementesh dramatike dhe patetike, sa që reagimi i parë i atij që e ka marrë lajmin e parë ka qenë reagim mosbesimi: “Merre me mend. E pamundshme. Zmadhimet e zakonshme të kronistëve”. Ama ai që e ka zmadhuar dje ka qenë realiteti, që edhe një herë, në mënyrë të bujshme, e ka kapërcyer fantazinë njerëzore. Sikur shprehja të mund të mos tingëllonte mosrespektuese dhe mbi të gjitha po të mos ishte kobi i një familjeje – familja e punëtorit guximtar i djegur derisa përpiqej të arrinte dritarën djallëzore – do të mund të thuhej se kronika kurrë s’ka regjistruar një histori të zezë kaq të përsosur.
Kurrë s’janë parë, të gërshetuar në vuajtje ankthi dhe në kohë aq të shkurtër motive aq të shumta dhe të një fuqie aq të madhe.
Viktimat. Instrumenti i kërcënimit nuk do të mund të zgjedhej nga i çmenduri me arsye më të pashpirt: nja njëqind fëmijë.
Vetë fakti se qenë vënë në lojë jetërat e shumë të pafajshmëve, absolutisht të paaftë që të mbrohen, e ka ngritur klimën në ankthin më të llahtarshëm që mund të merret me mend. Në marrëzinë e tij shndritshme, Santato i ka rënë në të bukur mirë. Mendimi i rrëmbimeve të fëmijëve në Amerikë i ishte ngulitur në mendje.
Është aq e vërtetë sa që ka thënë: “Kujtojeni rastin që ka qenë në Amerikë...
Ne nuk e kemi një fëmijë të vetëm po i kemi një qind dhe jemi të vendosur t’i vrasim që të gjithë”. Në këtë shumëfishim namkeq qëndron tmerri më i madh i planit kriminal.
Teatraliteti. Ngjarja deliktuoze nuk është zhvilluar, siç ndodh zakonisht, tinëz, në terr, larg nga sytë e huaj, po bash në publik, në qiell të hapur, me pjesëmarrjen e turmës dhe autoriteteve, me anë të një bisede të gjatë e të arsyeshme, ku vajtimeve, psherëtimave, qortimeve iu përgjegjej me ftoftësi demoniake një qenie e akullt, thumbues e i paparashikueshëm, një njeri që marrëzia e kishte shndërruar në përbindësh të padeshifrueshëm, syrgjynosur në humnerën e mistershme të çmendurisë, të zotin për ligësitë më të tërbuara. E përballë tij ndërroheshin me radhë, në një rritje ankthi dhe terrori, personazhet e botës së arsyeshme, që përballë kësaj enigme të frikshme s’kishin tjetër armë, tekembramja, veçse shpresen te Zoti. Herë pas here e rrenin veten se flakët përgjëruese do ta preknin pjesën ende të pa qelbur të atij truri të çoroditur, apo të paktën, në ndonjë mënyrë të mistershme, do ta preknin zemrën e tij. Çdo herë përgjegjej, i fortë dhe i prerë, ai zë i mallkuar.
Pasiguria e shpirtrave. Ai që ka qenë i pranishëm në skenën e gjatë – e ishin funksionarë e gazetarë që për motive pune kishin njohur tragjedi të tmerrshme të panumërta – betohet se rezistenca e nervave dhe zemrës kurrë s’i është nënshtruar një prove të tillë. Nga një çast në tjetrin qetësia e jashtme e të çmendurit mund të thyhej dhe të shpërthente pa fre. Në çdo fjalë të re, në çdo ndërhyrje të re ishte për t’u frikësuar se marrëzia do të shpërthente me tërbim përgjakës. E s’kishte motive të arsyeshme për të llogaritur se ankthi do të merrte fund. Po qe se nuk do të kishte ndërhyrë një akt pothuajse çmendurak force, edhe sa kohë do të kishte mbetur e varur pezull në një fije jeta e një qind fëmijëve? Kërcënimet e të marrit ishin të tilla sa që me sa duket ishte e pamundur t’i mohohet çfarëdo që të kërkonte. Në mënyrë teorike, të dy vëllezërit Santato, e kishin krahun e nxehtë. Kush do të guxonte t’ju kundërvihet nëse një reagim i vockël i tyre tërbimi nënkuptonte masakrimin e fëmijëve?
Stili kinematografik. Në të ngjarjen, e vetë deklaratat e Arturo Santato e konfirmojnë, ndjehet mimetizmi. I vetëdijshëm a jo, protagonisti i shajnuar me sa duket i ka imituar modelet e markës moderne të ofruara nga letërsia dhe nga filmat policor. A dëshirohet me këtë t’i hedhet faji librave policor apo kinemasë? Do të ishte, të paktën, e padjallëzuar. Ai që shkruan histori aventurash apo prodhon filma, pa dyshim se nuk mund të merret me të çmendurit. Ama është e sigurtë se e tërë arkitektura e makinacioneve të fëlliqta është e prekur nga tendenca të tilla imituese.
Heroizmi. Për ta bërë dramën edhe më të ndjeshme dhe për ta përfunduar, për fat, me një bilanc pafundësisht më pak të kobshëm se sa që druhej, qe trimëria e një gruaje. Veprimi i mësueses Paola Del Carradore që guxoi ta çarmatoste e pastaj ta rrëzonte njërin nga dy banditët, duke e shkaktuar zgjidhjen e papritur, e ngriste përnjëmend në kuotën më të lartë fuqinë patetike të rastit. Të gjesh freski, mendjemprehtësi, guximin për t’u përballur me të çmendurin, pas gjithë atij ankthi dhe pikërisht në çastin më të volitshëm, pa dyshim është shenjë e një force shpirtërore dhe e një bujarie pakundshoqe, të denja për admirimin më të lartë. Dhe hiq më pak fisnik vrulli i punëtorit Sante Zennaro që për t’i liruar fëmijët e ka sfiduar dhe gjetur vdekjen. Në kronikën e Terrazzanos ka edhe motive paradoksale të satirës së zakonshme.
I krisuri Arturo Santato, natyrisht si i marrë dhe në kufi të egërsimit grotesk, i ka mishëruar ethët e famës dhe reklamës që në atë kohë dukej e varur në ajër. Më shumë se 200 milionë italianë, ai dukej i etur për t’u adhuruar, para ekraneve televizive.
Këmbëngulja me të cilën i kërkonte gazetarët, fotografët, radioreporterët është shumë domethënëse. S’do të ishte çudi po qe se do të kërkonte, mes aq shumë gjërash, të merr pjesë sonte në “Lëre ose dyfishoje?”. Për ta fituar një trohë nam ishte i gatshëm t’i masakronte qindra fëmijë. Ta themi të vërtetën:në përpjestime të vogla, sa e sa tjerë e tjera i përngjajnë.
Në fund, s’duhet harruar në tërë këtë tragjedi një personazh dje s’është parë, ngase ishte shumë larg, por jo i dorës së dytë shkaku i kësaj: mjeku i Aversas që, qëllimisht, e kishte liruar Arturo Santaton nga çmendia kriminale: shkaku i parë i pavullnetshëm i tërë kësaj që ka ndhodhur.
Ne s’kemi fije dyshimi se ai e ka marrë këtë vendim me vetëdije të plotë, pasi që e ka nënshtruar të riun ndaj provimeve më të përpikta. Megjithatë, lajmi duhet të ketë qenë për të një goditje e tmerrshme. Gjithçka, sipas këshillimeve klinike, e autorizonte ta linte të lirë Santaton. Epo! Ta imagjinojmë, mbyllur në studion e tij, tek i konsulton në ethe njërin pas tjetrit tekstet plot dituri të doktrinës së tij, duke kërkuar, nuk e din as ai vetë, ndonjë inkurajim apo zbulimin e ndonjë gabimi. Ama librat s’mund t’i thonë asgjë. As ai s’mund ta parashihte. Nuk ka shkencë që mjafton për humnerat e zeza të shpirtit njerëzor.
 

askushi 1

V.I.P
Anëtar
Sep 7, 2012
Postime
3,220
Pikët
113
Dino Buzzati - fragmente romanesh

Nderim për Dritan Çelën



Dritani u nda nga jeta më 4 mars 2006. Le të jetë ky shënim i shkurtër një nderim modest që mund të bëj për këtë djalë të talentuar të cilin e humbi miku im Zijai, por edhe shqipërimi shqiptar. Këtu po sjell të perkthyer mjeshtërisht prej tij dy fragmente nga romanet e Dino Buxatit.


Në Lidhjen e Shkrimtarëve dhe Artistëve, i është dhënë lamtumira e fundit (dy vjet më parë), përkthyesit të ri Dritan Çela, i cili u nda nga jeta pas një sëmundjeje të gjatë në një spital të Parmës. Optimisti i përjetshëm, i veshur me një modesti të pafjalë nën petkun e vetmitarit, nuk do të jetë më mes miqve të tij. I veçantë në atë që ishte dhe sqimatar në atë që donte të sillte, jo më kot, Çela arriti të ishte ndryshe dhe shumë i pëlqyer. I vendosur larg atdheut, në Itali, ai megjithatë diti të ishte pranë familjes, të afërmve, miqve dhe vendit të tij gjithmonë duke shqipëruar apo duke çuar copëza Shqipërie magjishëm në botë. Përkthyesi 36 vjeçar solli në gjuhën shqipe përmes shqipërimeve mjeshtërore, dy nga shkrimtarët më të mëdhenj të letërsisë italiane të shekullit XX, Dino Buxatin me vëllimin “Kolombreja" apo kryeveprën e tij, "Shkretëtira e tartarëve”, krahas Buxatit, si dhe vepra të Italo Kalvinos, si "Komikat kozmike", apo shkrimtaren italiane Suzana Tamaro, dramaturgun dhe novelistin Luixhi Pirandelo, shkrimtarin bashkëkohor Alessandro Barico. Me Dino Buxatin dhe Italo Kalvinon, Dritan Çela u bë përkthyesi mjeshtëror, aq sa vepra në shqip e tyre, identifikohet me emrin e tij. Bashkë me babanë, shkrimtarin e mirënjohur Zija Çela, Dritani ka lënë një dyzinë përkthimesh mjeshtërore nga proza e shkurtër.



Fragment nga romani “Shkretëtira e Tartarëve” i DINO BUXATIT​



Endrra.

...Pothuajse dy vjet më pas Xhovani Drogo po flinte një natë në dhomën e tij të Fortesës. Kishin kaluar njëzetë e dy muaj, pa sjellur asgjë te re dhe ai kishte ndenjur në vend duke pritur, a thua që jeta duhet të kishte për të një zemërbutësi të veçantë! Megjithatë njëzetë e dy muaj janë të gjatë dhe në rrjedhën e tyre mund të ndodhin plot gjëra: del koha që të krijohen familje të reja, të lindin fëmijë e të fillojnë edhe të flasin, që një shtëpi e madhe të ngrihet aty, ku më parë kishte vetëm livadhe; që një grua e bukur të plaket e askush të mos e dëshiroj më, që një sëmundje, edhe nga ato më të gjatat, të përgatitet (e ndërkohë njeriu vazhdon të jetojë i shkujdesur), ta tresë dalëngadalë trupin, të tërhiqet përkohësisht për të lënë përshtypjen e shërimit, të turret sërish më me vrull duke gllabëruar shpresën e fundit, mbetet ende kohë që i vdekuri të varroset e të harrohet, që i biri të jetë sërish në gjendje të qesh, e që në mbrëmje t'i çojë mikeshat në shëtitore, përgjatë kangjellave të varrezave.
Jeta e Drogos, përkundrazi, sikur qe ndalur. E njëjta ditë, po me ato gjëra, ishte përsëritur me qindra herë, pa bërë një hap përpara. Lumi i kohës kalonte përmbi Fortesë, plasariste muret, merrte teposhtë pluhur e copa gurësh, lëmonte shkallët e zinxhirët, por sipër Drogos kalonte më kot, ende nuk kishte mundur të përqethte gjatë arratisjes se vet.
Edhe kjo natë do të kishte qenë njëlloj, nëse Drogo nuk do të kishte parë një ëndërr... Ishte bërë sërish fëmijë e rrinte natën në parvazin e dritares. Përtej në një pjesë të futur thellë të shtëpisë, shihte fasadën e një pallati luksoz të ndriçuar nga hëna. Drogos fëmijë i kishte tërhequr vëmendjen një dritare gjatoshe dhe e lartë, e rrethuar nga një kornize mermeri. Hëna duke hyrë përmes xhamave, binte në një tryezë, të mbuluar me një mësallë të thurur dhe mbi të kishte një vazo dhe disa statuja të fildishta. Këto pak objekte të dukshme, të shtynin që të përfytyroje, që mbrapa errësirës, fshiheshin intimitetet e një salloni të madh.
- Ç`gëzim, - tha me vete Drogo, - të mundje të jetoje në ato sallone, të sorollateshe me orë të tëra duke zbuluar thesare të reja.
Ndërmjet dritares ku po rrinte dhe pallatit të mrekullueshëm, kishin filluar të faniteshin disa fantazma të brishta, të ngjashme ndoshta me disa shtojzovalle, që tërhiqnin pas vetes bishta të gjatë prej tyli e që llamburisnin në dritaren e hënës. Prania e disa krijesave të tilla që as në botën reale, kurrë nuk i kishte parë, nuk e çudisnin aspak Xhovanin. Këto qenie misterioze kalamendeshin në ajër në shtjella të lehta duke cikur gjithë kohën dritaren gjatoshe...
Ashtu fluide siç ishin, ngjanin si pjesë përbërëse e pallatit misterioz, por që s'po ia varnin fare Drogos, duke mos iu afruar shtëpisë së tij, ia sëmboi sedrën. Pra dhe shtojzovallet i kërkon nga fëmijët e zakonshëm, për t'u kujdesur vetëm për fatlumët, qe nuk ua hedhin fare sytë, por flenë shpërfillës në balldakinën e mëndafshtë.
“Pst, Pst” - ia bëri Drogoja disa herë me droje, për t'ua tërhequr vëmendjen fantazmave, por duke e ditur fare mirë se ishte diçka e kotë. Dhe s'u gabua, asnjëra s'e dëgjoi, asnjëra nuk iu afrua parvazit të dritares së tij
Atë çast njëra prej këtyre krijesave magjike u kap me njëfarë krahu pas skajit të dritares përkundruall dhe trokiti në xham me takt, si për të thirrur dikë...



Fragment nga romani "NJË DASHURI" i DINO BUXATIT​



...Një gjë aq e thjeshtë. Një shaka. Edhe vajza yll të bukura e të mrekullueshme që, kur shkojnë udhës, edhe muret bëjnë sy për t’i parë. Mjaft të dish si të veprosh. Ai nuk ka ditur kurrë. Veç një fjalë t’u thotë ai, ato duken të mërzitura, vetë vështrimet e tij u japin bezdi, menjëherë, porsa ai ua ngul sytë, kthejnë kryet nga ana tjetër, përherë ashtu. Sidomos ato që i pëlqenin më shumë. Ca të tjera ndoshta ishin të sjellshme, tregoheshin të gatshme. Asnjëherë gratë që atij i pëlqenin më shumë. Asnjëherë vashëzat fodulle me fytyrëz të vrenjtur, laviret garipe, çapkënet autoritare të periferisë, vogëlushet e djallëzuara e të përgjumura me sy tinzarë e epshorë. I shihte me të tjerët, përkrahu me të tjerët, në makinë me të tjerët dhe nëse ai ua ngulte sytë, të bezdisura kthenin kokën nga ana tjetër, përherë ashtu. Dhe me ç’burra ishin? Ca miliarderë, ca artistë filmash, ca Apollonë? Jo. Makar ishin ca rrapashytë dosido, pa plaçkë e laçkë, o me plëndës, o analfabetë, që veç për futboll
dinin të flisnin, ca vulgarë e madje shëmtaraqë, por me ç’duket kishin marifetin e duhur, dinin dy-tri budallallëqet që u pëlqejnë grave dhe tek e mendonte, e zinte një tërbim, një maraz, një keqardhje tashmë pa vrer! E tani edhe të dinte të vepronte, ishte tepër vonë.
Duke vështruar burrat e moshës së tij – vetëm tash e kupton – gjithnjë i lind pyetja: me kë do të bëjnë dashuri? Nga aluzionet, nga siguria në vetvete, nga përçmimi i heshtur për vajzat mendjelehta duhej të kishin një mori rastesh të mrekullueshme. I bënte përshtypje sidomos fakti se më të shumtët, me ta shtënë në dorë një grua të lakmueshme, menjëherë e konsideronin si një pré, jo më një krijesë të barabartë me ta, me një botë interesash, dëshirash e shqetësimesh të rëndësishme si e tyrja, por vetëm si trup që duhej shijuar, e quanin thuajse si detyrim për to që të pranonin dhe habiteshin, si për një tekë të palejueshme, nëse ajo kundërshtonte. Pikërisht kjo bindje u jepte burrave një forcë tejet të madhe, prej së cilës ia dilnin mbanë me shpengim të mahnitshëm. Dhe çuditej ndoshta akoma më shumë ai, që për gjithë jetën kishte hasur përherë shpërfillje, dhe ato pak herë që kishte guxuar, ishte ndeshur në një mur përbuzës, çuditej se si me të tjerët, të njëjtat gra, i lejonin kësaj
kaste më të ulët t’i konsideronin pra si objekte mishtore dhe t’i linin t’i shijonin për një a dy orë, çuditej se si ishin të kënaqura e krenare që u vardiseshin, megjithëse e dinin fort mirë që me një mujshi të pabarabartë, të kurajuar nga një traditë e lashtë, me të mbaruar qejfin, burri do t’i përçmonte e do t’i quante kurva. Nuk arrinte të kuptonte – dhe këtu inati i tij mpleksej me zilinë – përse vallë gratë gojëkyçura e pranonin kështu se i përkisnin një soji më të ulët, se duhej të pajtoheshi që t’i trajtonin si skllave. Nga ana tjetër tani, e kuptonte sesi, nëse rastësia e përmbyste rendin normal të caqeve dhe ai dashurohej, e kësisoj ishte gruaja që e sundonte, atëherë dilte logjik dhe i pashmangshëm instikti që ajo të hakmerrej dhe ta bënte që të hiqte brenda një kohe të shkurtër të gjitha poshtërimet, në të cilat burrat e tjerë për shumë vite e kishin zhytur. Por a nuk ishte e çuditshme dhe për të qeshur që këto zekthe i vinin në moshën pesëdhjetë vjeçare, si të qe i mitur? Po, po, e dinte, shumica dërrmuese e vërsnikëve të tij ishte përtej, nuk e vriste më mendjen për kësi gjërash dhe, nëse vazhdonte të bënte dashuri, nuk e kthente më në problem. Ndërsa ai nuk e kishte marrë kurrë tepër seriozisht, porsi dikush që kalon para një vitrine të mrekullueshme pa ia hedhur shumë sytë dhe vetëm kur tashmë është larg, e kupton sa gjëra të bukura kishte aty dhe kthehet mbrasht ngarendas, por, kur mbërrin, i shuajnë dritat dhe ulin qepenat. Nuk e kishte marrë kurrë tepër seriozisht dhe tani, me keqardhje, me zili, me brengën që nuk i mjafton më koha, me vetmi, po e paguante hidhur.
Me të rënë tensioni, në atë armëpushim, teksa ajo, e shtrirë me duart e kryqëzuara në kraharor, vazhdon gjumin e dëlirë dhe ai, i ulur përbri, fshik me pëllëmbë kofshën e saj, kofshën e gjatë prej balerine, dikur të hazdisur në kërcimet rock and roll, shalëz plot arrogancë që është kapërthyer me kushedi sa kofshë meshkujsh, por tani çdo turpëri nuk ekziston më, nëse ishin vërtet turpëri, sepse akoma nuk e ka kuptuar mirë, ja tek kthehet sërish mendimi i vjetër që për shumë muaj sëmundja e kishte bërë ta harronte.
Sepse ai kishte qenë si një gur i lidhur pas një litari që vërtitej shpejt, gjithnjë e më shpejt dhe ajo që e vërtiste ishte era, ishte suferina e vjeshtës, ishte dëshpërimi, dashuria. Dhe, duke u vërtitur kështu çmendurisht, nuk dallohej më ç’formë kishte, ishte bërë një lloj unazeje fluide dhe regëtitëse
Ai ishte një kalë karuseli dhe papritmas karuseli kishte zënë të vërtitej si i marrë, shpejt, përherë e më shpejt dhe ajo që e vërtiste kështu, ishte ajo, Laide, ishte vjeshta, ishte dëshpërimi, ishte dashuria. Dhe duke u vërtitur kështu marrëzisht ai, kalë, kishte humbur formën e kalit, nuk ishte më veç një qëndismë e bardhë drithëruese, një perde drithëruese në ngjyrë të bardhë me thekë të praruara, nuk ishte më ai, ishte një qenie që askush më parë s’e njihte dhe me të cilin ishte e pamundur të komunikoje, sepse ai nuk ia vinte veshin njeriu, nuk mund të dëgjonte, ai dëgjonte vetëm vetveten tek fishkëllente në erë, për të askush nuk ekzistonte përpos asaj, Laides, ajo rrokullisje e frikshme dhe në vorbull, ai nuk mundej as të shihte botën përreth, e gjithë çfarë mbetej nga jeta madje kishte reshtur së ekzistuari, nuk ekzistonte më, nuk kishte ekzistuar kurrë, mendja e Antonios ishte thithur tërësisht prej saj, prej asaj marramendjeje dhe kjo ishte një vuajtje, ishte një gjë e
tmerrshme, ai kurrë s’ishte vërtitur me hov të tillë, kurrë s’kishte qenë kaq i gjallë.
Por ja tek ndalet karuseli, ja ku ndalet guri i lidhur pas litarit, kali është ngurtësuar në formë kali e guri i lidhur pas litarit tani varet i palëvizshëm dhe më së fundi mund të dallohet, është një gur. Antonio nuk vërtitet më i tërhequr nga stuhia, Antonio është në vend, është bërë sërish Antonio dhe rifillon ta shohë botën si më parë...

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj
(Botuar në “Gazeta e Athinës”, mars 2008)
 

askushi 1

V.I.P
Anëtar
Sep 7, 2012
Postime
3,220
Pikët
113
Dino Buzzati - tregim

DINO BUZZATI



SHTATE KATET



Përktheu Sabit Abdyli



Pas udhëtimit njëditor me tren Xhuzepe Korte arriti në qytetin ku ndodhej spitali i njohur. Atij mëngjesi të muajit mars kishte pak temperaturë, por deshi vetë të ecte në këmbë, rrugës prej stacionit deri në spital, me një valixhe të vogël në dorë. Edhe pse sëmundja nuk ishte e natyrës së rëndë Xhuzepe Kortën e këshilluan që t’i drejtohet sanatoriumit të famshëm, ku shëroheshin të sëmurit si ai. Për shërim të suksesshëm garantonte përgatitja profesionale e mjekëve dhe shfrytëzimi racional i teknikës medicinale. Kur e shikoi nga largësia, e njohu ndërtesën ku ishte nisur ngase shumë herë e kishte parë në prospektet e reklamave fotografinë. Xhuzepe Korte fitoi një bindje sigurie. Ndërtesa shtatëkatëshe me ngjyrë të bardhë me gravura të drejta të linte përshtypjen e një hoteli. Rreth e përqark ishte i rrethuar me drunj të lartë. Pas kontrollit të shkurtër mjekësor, Xhuzepe Korte u vendos në një dhomë gazmore në katin e shtatë. Orenditë, kolltukët, tapetat ishin të shndritshme dhe të pastra. Dritaret shikonin në metronë më të mirë të qytetit.. Mbretëronte qetësi e madhe. Xhuzepe u shtri dhe pasi ndezi dritën te koka filloi të lexojë librin që kishte marrë me veti. Pas pak në derë u duk infermierja, e cila e pyeti se a dëshiron gjë. Xhuzepe Korte nuk kërkoi asgjë, por deshi të hynte në bisedë me infermieren e re duke kërkuar informata për rendin shtëpiak në spital. Kështu ai kuptoi karakteristikat e çuditshme të spitalit. Pacientët ishin të ndarë nëpër kate sipas natyrës së sëmundjes.
Kati i shtat ishte për ata që ishin sëmurë lehtë. Kati i gjashtë ishte për ata që ishin sëmurë paksa më rëndë. Në katin e pestë shëroheshin ata që ishin të sëmurë më seriozisht dhe kështu me radhë prej katit në kat. Në katin e dytë vendoseshin pacientët e sëmurë rëndë. Në katin e parë ishin ata pacientë për të cilët s’kishte fare shpresa. Ky sistem i vetëm jepte mundësi për shërbime më të mira dhe garantonte në secilin kat atmosferë homogjene. Nga ana tjetër, shërbimi bëhej në mënyrë të përsosur dhe në mënyrë të shkallëzuar. Të sëmurit ishin të ndarë në shtatë kategori. Secili kat ishte një botë me vete, me rregulla, norma dhe tradita të veçanta. Të gjitha katet kishin nga një mjek, në punën e tyre kishte dallime minimale në forma të shërimit edhe pse drejtori i përgjithshëm i institutit kishte dhënë urdhra të njëjta për të gjithë. Pasi doli infermieria, Xhuzepe Kortës iu bë sikur i kishte kaluar temperatura, e nxori kokën në dritare të shihte panoramën qytetit dhe të shikonte katet e mëposhtme të ndërtesës. Konstrukti i ndërtesës lejonte një gjë të tillë. Xhuzepe vëmendjen e përqendroi në katin e parë. Ishte largësi e madhe dhe nuk vërejti asgjë me rëndësi. Në dritaren bri tij, Xhuzepe vërejti një njeri. Ata të dy u shikuan gjatë me simpati, po nuk dinin si ta ndërprerin qetësinë. Më në fund Xhuzepe mori guxim dhe e pyeti:
- “Edhe ju jeni këtu qëmoti?”
- “O, jo”, tha tjetri. “Këtu jam që dy muaj...” heshti për një kohë dhe pastaj pa ditur si ta vazhdoj bisedën, shtoi: “Po shikoj poshtë vëllain”.
- “Vëllain?”
- “Po,” tha i panjohuri. “Kemi ardhur bashkë këtu, për çudi shëndeti ju keqësua dhe tash është në katin e katër.”
- “Në katin e katër”, sqaroi njeriu, fjalët i tha me dhembje dhe trishtim, sa Xhuzepe Korte u tremb.
- “Aq shumë janë të sëmurë në katin e katër?” pyeti me maturi.
- “O, zot”, tha ky tjetri ngadalë, nuk është ende në atë shkallë të rëndë, por...”
- “Po” pyeti Korte nëse në katin e katër janë në atë shkallë të rëndë të sëmurë atëherë në çfarë gjendje janë ata në katin e parë?”
- “Ah, në katin e parë janë ata që e kanë vdekjen para sysh. Aty mjekët më s’kanë punë. Atje punojnë vetëm klerikët. Dhe po kupton...”
- “Pak janë në katin e parë”, e ndërpreu Xhuzepe Korte, sikur dëshironte t’i thoshte bashkëfolësit, “krejt dhomat poshtë janë të zbrazura.”
- “Ka pak tash, por në mëngjes ishin më shumë”, tha i panjohuri me një buzëqeshje të lehtë. “Atje ku janë roletat e dritareve të mbyllura para pak kohësh vdiq një pacient. Nuk po vëreni se në katet tjera roletat janë të hapura? Më falni”, shtoi dhe ngadalë u tërhoq, “po fryn. Shkova në shtrat. Gëzuar, gëzuar....”.
I panjohuri u fsheh dhe dritaren e mbylli me rrëmbim. Pastaj u vërejt se brenda e ndezi dritën. Xhuzepe Korte edhe më tej mbeti aty ku ishte duke shikuar roletën e mbyllur të dritareve në katin e parë. Ndjeu një lehtësim ngase ishte lart atyre dritareve të mbyllura. Brenda dritareve filluan të ndizen dritat një nga një, përveç në katin e parë, dritat të lenin mbresë se sanatoriumi është pallati i lumturisë. Vetëm në të parinë s’kishte dritë.
Rezultatet pas ekzaminimit përgjithshëm mjekësorë, e këndellën Xhuzepe Kortën. Ishte i përgatitur për diagnozë më të rënd dhe nuk do të ishte i befasuar sikur ta zbritnin në katin e gjashtë. Gjendja e tij shëndetësorë ishte e mirë. Mjeku e trimëroi më fjalë të mira. Sëmundja sapo ka filluar - i tha - por, brenda dy ose tri jave do të jetë çdo gjë në rregull.
- “Do të thotë, mbetëm në katin e shtatë”?, pyeti Xhuzepe Korte i frikësuar në atë çast. - “Po sigurisht!” ja ktheu miqësisht duke i rënë krahëve. “Po ku mendoni se do të shkoni, në katin e katërt?” e pyeti duke qeshur, sikur një gjë e tillë as që mund të merrej me mend.
- “Më mirë kështu “, tha Korte. “E dini çka? Kur njeri është i sëmurë mendon atë më të keqën...” Xhuzepe Korte mbeti në katin e shtatë. U njoftua me pacientët tjerë gjatë pushimit të pasdrekes, me përpikëri i përmbahej këshillave të mjekut. Këtë e bënte me qëllim ta flakte sëmundjen, por sëmundja, as nuk shërohej e as nuk keqësohej.
Pas dhjetë ditëve të Xhuzepe Korte erdhi shefi i repartit dhe e luti miqësisht:
- “Nesër në spital vjen një grua me dy fëmijë, dy dhoma i kemi të lira, po na mungon edhe një, a kishit mundur ju z. Korte të kaloni në një dhomë tjetër?”
Korte këtë punë nuk e bëri të madhe. Për të ishte krejt një. Në dhomën tjetër mund të jetë edhe më mirë Ndoshta edhe infermieria do të jetë edhe më e mirë dhe më e bukur.
- “Ju faleminderit shumë”, i tha shefi duke u përkulur lehtë: “Prej njeriut siç jeni ju, unë e prisja një përgjigje të këtillë. Nëse doni mund ta bëjmë lirimin e dhomës. Duhet të zbritni një kat me poshtë”, vazhdoi qetësisht, “Në këtë kat mjerisht nuk kemi dhoma të tjera të lira. Ky ndërrim bëhet vetëm përkohësisht, u ngut pasi e vërejti Korten, që me rrëmbim u ngrit dhe ishte gati të kundërshtojë. “Ndërrim i përkohshëm. Posa të lirohet ndonjë dhomë, kjo do të bëhet brenda dy-tri ditëve ju prapë do të ktheheni në katin e shtatë.”
“Më duhet të pranoj se kjo zbritje në katin e gjashtë nuk më pëlqen”, tha Xhuzepe.
- “Kjo zbritje nuk ka lidhje me sëmundjen tuaj. Këtë e bëjmë për shkak të asaj gruaje me dy fëmijë. Mos t’ju shkojë mendja te ndonjë shkak tjetër!”
- “Të shpresoj”, tha Xhuzepe Korte, “kjo sikur më paralajmëron një të keqe”.
Kështu Korte kaloi në katin e gjashtë i bindur se kjo nuk ka të bëjë më keqësimin e sëmundjes së tij. Në katin e shtatë njeriu ende është në lidhje normale me bashkësinë njerëzore. Në këtë kat mund të thuhet se vazhdohet jeta normale. Ndërkaq në katin e gjashtë ishte atmosferë spitali. Mentaliteti i mjekëve, teknikëve medicinale dhe i pacientëve ishte diçka tjetër. Këtu dihej se pranoheshin të sëmurit, kuptohet jo aq rëndë. Në bisedë me pacientët, mjekët, Xhuzepe kuptoi se qëndrimi në katin e shtatë ishte shaka, për të sëmurët amatorë dhe për ata të cilët vuanin prej sëmundjeve të shpikura vetë. Kati i gjashtë ishte ai prej të cilit fillonte spitali i vërtetë.
Xhuzepe Korte kuptoi se kthimi i tij në katin e shtatë s’do të jetë aq i lehtë. Ai e kishte të qartë se askush nuk do t’i thoshte kthehu një kat më lart, nëse ai vetë nuk e bën këtë. Pacientëve u thoshte vazhdimisht se këtu është vetëm rastësisht se këtë e ka bërë me qëllim. I ka afruar shërbim një gruaje me dy fëmijë dhe posa të lirohet dhoma ai do të kthehet lart. Ata e dëgjonin sa për ta dëgjuar dhe me dyshim duke përkulur kokën i miratonin fjalët e tija.
Bindjen e Kortës se nuk e ka vendin në katin e gjashtë e vërtetoi edhe mjeku. Ai i tha se sëmundja e tij është absolutisht e lehtë. Këtë absolutisht e përsëriti disa herë. Në fund i propozoi që ai më mirë është të mbetët në katin e gjashtë.
- “Nuk dua të dëgjoj më propozime të këtilla”, tha i sëmuri, “më thatë se ju e keni vendin në katin e shtatë, prandaj unë dua atje të kthehem”.
- “S’kam asgjë kundër”, ja ktheu mjeku, “unë ju dhashë këshilla mjekësore, më mirë të them miqësore! Sëmundja e juaj është e lehtë, bile ju nuk jeni fare i sëmurë. Sipas mendimit tim te ju sëmundja sa ka filluar. Intensiteti i sëmundjes është minimal, por kemi të bëjmë me një proces shkatërrues të qelizave”, kjo ishte hera e parë që Xhuzepe Korte dëgjoi shprehjen “proces shkatërrues i qelizave absolutisht është në fillim, ndoshta ende s’ka filluar. Megjithatë në të njëjtën kohë mund të përfshijë tërë organizmin. Për këtë po them që ju më mirë mund të shëroheni këtu, në katin e gjashtë, ku e keni terapinë intensive.”
Një ditë mori vesh se drejtori i përgjithshëm i sanatoriumit, pas këshillimeve të gjata mori vendim për ndërrimin e ndarjeve të të sëmurëve. Shkalla e secilit pacient - të themi kështu - të zbritet për gjysmë poeni. Të themi se në secilin kat pacientët ishin të ndarë, sipas sëmundjes, në kategori (këtë ndarje e bënin mjekët e tyre, por vetëm për nevoja e brendshme, ajo më e rënda prej dy kategorive zbrit për një kat më poshtë. P.sh., gjysma e të sëmurëve të katit gjashtë, ata pak më rëndë të sëmurë, duhej të zbritnin katin e pestë, gjysma e katit të shtatë në katin e gjashtë. Ky lajm e gëzoi Xhuzepe Korten ngase me këtë ndërrim të vendeve kthimi i tij në katin e shtatë do të jetë më e lehtë.
Në lidhje me këto që mendonte Korte e njoftoi infermieren, por përjetoi një befasi të idhët. Kuptoi se ai nuk do të mbetet në katin e gjashtë, por në katin e pestë. Shkakun nuk e diti t’ia thoshte infermierja. Ajo e dinte vetëm se ai bën pjesë në kategorinë e pacientëve të sëmurë më “rëndë”, prandaj duhej të zbriste për një kat më poshtë. Pas kësaj befasie Korte u tërbua fare. Thërriste se po e mashtrojnë, nuk do ta përfill urdhrin për zbritje në katin pestë, do të kthehet në shtëpi se drejtoria dhe administrata s’mund t’i ndërrojnë diagnozat si t’u teket.
Derisa ai bërtiste erdhi mjeku ta qetësonte. E këshillonte Korten të qetësohej, nëse do të mos i rritej temperatura, e sqaroi se ka një mosmarrëveshje të vogël. Edhe njëherë e siguroi Xhuzepe Korte e ka vendin në katin e shtatë, por shtoi se në lidhje me këtë ka një koncepcion personal të vetin. Në realitet sëmundja e tij mund të vlerësohej, si sëmundje e shkallës së gjashtë, duke marrë parasysh vëllimin e manifestimit të sëmundjes. Ai vetë nuk mund ta merrte me mend se Korte bën pjesë në radhën e të sëmurëve të katiti të gjashtë (në kategorinë e të sëmurëve më rëndë). Sipas të gjitha gjasave sekretari i spitalit, i cili atij mëngjesi ka telefonuar duke pyetur për gjendjen klinike të Xhuzepe Kortës, ka gabuar ose drejtoria me qëllim ka “gabuar” pak. Mjeku në fund e këshilloi Kortën të mos shqetësohej, pa emocione ta pranojë zbritjen; me rëndësi është sëmundja se vendi ku do të vendosët i sëmuri.
Sa i përket shërimit - shtoi më tutje mjeku - Xhuzepe nuk duhet të mërzitet, mjeku në katin e poshtëm ka më shumë përvojë; ai gati në mënyrë të prerë vërtetoi se mjeshtëria e mjekut rritet sipas zbritjes së tij kah kati i parë, këtë bindje e kishte edhe drejtoria. Dhoma është komode dhe elegante. Shikimin poashtu e ka kah metroja kryesore e qytetit: vetëm prej katit të tretë panorama e qytetit nuk shihet prej drunjve të gjate.
Xhuzepe Korte, i kapluar prej temperaturës në mbrëmje i dëgjonte arsyetimet me mundim. Në fund e kuptoi se i mungon forca, dëshira që edhe më tej të protestojë në këtë zbritje të paarsyeshme. Dhe, pa protestë, lejoi ta zbresin një kat më poshtë.
Ngushëllimi i vetëm për Xhuzepe Kortën, kur u gjend në katin e pestë, ishte se sipas bindjes së mjekut dhe pacientëve tjerë në atë kat ky ishte pacienti më lehtë i sëmurë. Në rrethin e të sëmurëve në atë kat, ai shikohej si njeriu më i lumtur. Në anën tjetër e mundonte ideja e dy barrierave që ishin mes tij dhe botës normale të njerëzve.
Pranvera sapo kishte kaluar, ajri ishte gjithnjë e më i ngrohtë, por Xhuzepe Korte nuk dëshironte si ditëve të para, të shikonte në dritare. Kjo ndjenë e frikës nga shikimi në dritare ishte e paarsyeshme. Trupin ia kaplonte një dridhje po të shikonte dritaret e katit të parë, të cilat në të shumtën e rasteve ishin të mbyllura dhe tash i kishte më afër.
I dukej se sëmundja e tij kishte stagnuar. Pas tri ditëve të qëndrimit të tij në katin e pestë, në këmbën e tij u paraqit një lloj ekzeme e cila nuk shërohej. Është ky infeksion - i tha mjeku - s’ka lidhje me sëmundjen tuaj; kjo mund t’i ndodhë edhe njeriut më të shëndoshë në botë. Për këtë arsye, që kjo ekzemë të shërohet, duhet rezatim intensiv me rreze - gama.
- “Po këtu nuk bëhej rezatimi?” pyeti Xhuzepe Korte.
- “Mundet”, u përgjigj mjeku me kënaqësi. Spitali ynë i ka të gjitha. Ka vetëm një problem...”
- “Çka?” tha Korte i habitur.
- “Problemi është...” tha mjeku “desha të them se instalimi aparatit për rreze - gama gjendet në katin e katër, por unë nuk të kisha këshilluar që tri herë në ditë të ngjiteni shkallëve poshtë - lart.
- “D.m.th. asgjë?”
- “Po do të ishte mirë derisa ekzema të kalojë të zbritni në katin e katërt.”
- “Mjaft!” u çjerr me dëshpërim Xhuzepe Korte. “Mjaft, me këto zbritje! Edhe në vdeksha, në të katërtin nuk zbres!”
- “Si të doni”, tha qetësisht mjeku që mos ta trazonte edhe më. “Por si mjek ua ndaloj të ngjiteni shkallëve poshtë e lart tri herë në ditë.”
E keqja ishte se ekzema përhapej, në vend që të shërohej. Xhuzepe Korte nuk kishte rahati vazhdimisht përpëlitej në shtrat. Kështu si i tërbuar qëndroi tri ditë, më në fund u deshtë të lëshoj pe. Vetë kërkoi nga mjeku të shkojë një kat më poshtë ta bëjë rrezatimin. Poshtë Korte hetoi, me një kënaqësi të fshehtë se ai bënte përjashtim prej pacientëve tjerë. Ata ishin në gjendje shumë kritike. Asnjëri prej tyre nuk mund të lëvizte vetë. Ai vetës i lejoi komoditetin të ecte në këmbë prej dhomës deri te salla për rezatim, me këtë ecje të tij gëzoheshin dhe habiteshin infermierët dhe mjeku. Mjekut të ri i tha të gjitha rreth sëmundjes dhe zbritjes së tij speciale. Në realitet i sëmurë për katin e shtatë, ndërsa tashti erdhi në katin e katër. Posa t’i kalojë ekzema ai do të kthehet lart. Ai absolutisht nuk do të pranonte diç tjetër. Ai, edhe sipas rregullave, mund të ishte në katin e shtatë.
- “Po, po në të shatin!” tha mjeku duke qeshur, i cili posa e kishte kryer kontrollin. - “Ju të sëmurit përherë e teproni! Unë i pari po ju them se ju duhet të jeni të kënaqur me gjendjen që e keni; sa po shoh sëmundja te ju nuk është keqësuar. Po flisni për katin e shtatë, më falni për këto fjalë të sinqerta, kjo nuk është krejt njësoj! Ju jeni një rast, i cili nuk duhet të të shqetësoj, me këtë pajtohem. Por, megjithatë je i sëmurë!”
- “Atëherë çka” tha Xhuzepe Korte krejt i skuqur faqeve. “Në cilin kat ju do të më kishit vendosur?”
- “O, zot, kjo s’është lehtë të thuhet, ky ishte vetëm një kontroll i shkurtër, për të bërë këtë duhet së paku një javë t’ju përcjell.”
- “Në rregull”, nguli këmbë Korte, “e dini përafërsisht.”
Që ta qetësoj, mjeku u bë sikur për një çast po mendon dhe pastaj duke ulur kokën si me vetveten tha qetësisht:
- “O, zot! T’ju bëjë qejfin, mund të ishit në katin e gjashtë! Po, po,” shtoi duke dashur ta bind veten. “ I gjashti të përgjigjet.”
Mjeku besonte se me këtë do ta kënaq të sëmurin. Ndërkaq në fytyrën e Xhuzepe Kortës, u paraqit një pamje dëshpëruese: i sëmuri e mori me mend se mjekët e kateve të larta e kanë mashtruar: ja mjeku i ri, shihet qartazi se është më i shkathët, më i ditur dhe më i sinqertë - kjo shihet haptazi - më vendosi në jo në të shtatin, por në të pestin edhe këtë në kategorinë e dytë të katit të pestë.
Papritmas një dëshpërim e kaploi Kortën. Atë natë temperatura iu rrit. Qëndrimi në katin e katër ishte më i rehatshëm për Xhuzepe Kortën prej se kishte ardhur në spital.. Mjeku ishte shumë simpatik, bujar dhe i kujdesshëm. Shpesh, me orë të tëra i kalonte në bisedë të përzemërt rreth gjërave të ndryshme. Xhuzepe Korte me kënaqësi bisedonte duke kërkuar tema që atij i përgjigjeshin si p.sh. jeta e përditshme e tij prej avokati dhe njeriut që e kishte shëtitur botën. Ai shikonte ta sigurojë veten bashkësisë së njerëzve të shëndoshë, se ende është i lidhur me pune dhe ende interesohet për temat e ditës. Mundohej, por këtë nuk e bënte dot. Pa marrë parasysh biseda përfundonte rreth sëmundjes së tij.
Dëshira për përmirësim e Xhuzepe Korte u bë obsesion. Fatkeqësisht rrezet - gama, edhe pse i ndihmuan në mospërhapjen e ekzemës në lëkurë, nuk e shëruan krejtësisht. Për ditë në lidhje me këtë Xhuzepe bisedonte gjatë me mjekun duke dashur të tregohet trim, madje ironik, por këtë e bënte pa sukses.
- “Më thoni z. mjek”, tha një ditë, “si rrjedh procesi shkatërrimtar i qelizave të mia?”
- “Oh, çfarë fjalë të vrazhda”, e qortoi mjeku si me shaka. “Ku i mësuat këto? Kjo nuk është mirë, sidomos për të sëmurët! Kurrë diçka të këtillë nuk dua të dëgjoj.”
- “Në rregull”, tha Korte, “po ju nuk u përgjigjët.”
- “Oh, tash do t’ju përgjigjem”, tha heshtazi mjeku. “Procesi shkatërrimtar i qelizave, ta përsëris edhe unë këtë shprehjen tuaj të vrazhdë, në rastin tuaj është minimal, absolutisht minimal, por jam i shtrënguar ta quaj këmbëngulës.”
- “Këmbëngulës, a do të thotë kjo se është kronik?”
- “Mos më shtyj të të them diç që nuk e kam thënë. Unë ta kam thënë vetëm këmbëngulës. Përndryshe kështu ndodh në shumicën e rasteve. Në raste më të lehta nevojitet shërim intensiv dhe i gjatë.”
- “Më thoni, kur do të shërohem?”
- “Kur? Prognozat në këtë rast janë të vështira... Por, dëgjoni, shtoi pas një pauze të shkurtër, po shoh se ju vërtet paskëshit një mani të lindur për shërim. Sikur të mos kisha frikë se do t’ua lëndoj zemrën, e dini se çka do t’ju thosha?”
- “Vetëm flisni...!”
- “Ja do t’jua sqaroj. Sikur unë do të isha sëmur nga kjo sëmundje, madje edhe në formë më të lehtë, do të vija në këtë sanatorium që është më i miri në botë dhe vetë kisha kërkuar prej ditës së parë të vendosëm në njërin prej kateve më të poshtme. Madje kisha kërkuar katin...”
- “Të parin?” tha Korte, me një buzëqeshje të idhët.
- “O, jo! Në të parin jo “u përgjigj me ironi mjeku. “Kjo gjithsesi jo por, në të tretin, madje edhe në të dytin me siguri po. Në këto reparte shërimi bëhet më mirë, këtë po jua garantoj, mjetet (veglat) medicinale janë komplete, personeli mjekësor është më i fortë. Ju me siguri e dini kush është shpirti i këtij spitali?”
- “A është ky profesor Dati?”
- “Po, profesor Dati. Ai e zbuloi këtë terapi, e cila këtu përdoret, ai e ka projektuar edhe ndërtesën. Pra ky gjeni gjendet vazhdimisht në mes të katit të parë dhe të dytë. Prej këtu ai urdhëron fuqishëm dhe më autoritet. Por, po ju them se ndikimi i tij nuk shkon më larg se në katit të tretë. Mbi katin e tretë urdhrat e tij nuk kanë forcën e duhur; zemra e spitalit është poshtë dhe poshtë duhet të jesh që të kesh përkujdesje më të mirë.
- “Kjo d.m.th”, tha Xhuzepe Korte me zë të dridhur, “është këshilla juaj”.
- “Edhe diçka”, vazhdoi ngadalë mjeku, “në rastin tuaj i duhet dhënë rëndësi ekzemës. Kjo tash është diçka e parëndësishme por, shumë e mërzitshme, më kohë mund të të sjellë kokëçarje: Ju e dini se ka rëndësi gjatë shërimit thellësia e shpirtit. Përdorimi i rezeve - gama pati sukses të përgjysmuar. Pse? Ndoshta kjo ka ndodhë rastësisht, por ndodhë që rezet nuk kanë intensitet të mjaftueshëm, por, në katin e tretë makinat për rezatim janë më të forta. Mundësia për shërimin e ekzemës suaj është më e madhe. Prandaj kur fillon shërimi dihet se është bërë hapi më i madh. Kur të ngjiteni shkallëve lartë është zor të ktheheni prapë. Kur ju do të ndiheni mirë, asgjë s’mund t’ju pengoj të ktheheni te ne, mund edhe më lart, varet prej jush, në të pestin, të gjashtin, madje edhe në të shtatin, do të thoja...”
- “A besoni ju se do të shpejtohet shërimi në katin e tretë?”
- “Oh, këtu s’ka kurrfarë dyshimi. Unë ju thashë se çka do të bëja në rastin tuaj.”
Këto fjalë për ditë ia thoshte Xhuzepe Kortës. Më në fund erdhi momenti kur i sëmuri i lodhur prej ekzemës, edhe përkundër dëshirës që të mos zbresë, vendosi t’i dëgjojë këshillat e mjekut, të shkojë një kat më poshtë.
Në katin e tretë menjëherë vërejti se mbretëronte një hare, te mjeku dhe te motrat medicinale, edhe pse këtu të sëmurët ishin mjaft të sëmurë. Vërejti se nga dita në ditë kjo hare ishte edhe më e madhe: me kureshtje një ditë e pyeti infermieren se ç’është kjo hare te personeli mjekësor.
- “Ah, si nuk e ditke?” u përgjigj infermieria, “pas tri ditëve shkojmë në pushim vjetor.”
- “Si ashtu, shkoni në pushim vjetor?”
- “Po, 15 ditë, kati i tretë do të mbyllet dhe krejt personeli mjekësor shkon në pushim. Në pushim vjetor shkojnë me radhë katet.”
- “Po të sëmurit? Me ta ç’bëni?”
- “Pasi relativisht janë pak, prej dy kateve e formojmë një”
- “Kështu i bashkoni të sëmurët e katit të tretë me ata të katit të katërt?”
- “Jo, jo”, e përmirësoi infermieria, “ata të katit të tretë me të katit të dytë. Ata që janë këtu zbresin poshtë.”
- “Zbresin poshtë?” tha Xhuzepe Korte i zverdhur në fytyrë si limoni. “D.m.th. më duhet të zbres në të dytin?”
- “Po sigurisht s’ka këtu asgjë? Kur të kthehemi, pas pesëmbëdhjetë ditëve, ju prapë do të vini në këtë dhomë. S’di pse po frikoheni?”
Ndërkaq Xhuzepe Korte - një shtytje e fshehur ia tërhoqi vëmendjen - një frikë e tmerrshme. Pasi nuk mundi ta ndal personelin mjekësor që të mos shkojë në pushim, u bind se terapia intensive me reze-gama e ndihmonte - ekzema gati ishte zhdukur, prandaj nuk mori guxim që t’i kundërvihet ndërrimit të kateve. Kërkoi prej infermieres që në derën e dhomës së tij të vihet një mbishkrim me fjalët: “Xhuzepe Korte përkohësisht në katin e dytë.” Diçka e ngjashme s’kishte ndodhur kurrë në sanatorium, por mjekët nuk kundërshtuan duke marrë parasysh temperamentin nevrik të Kortës dhe pasojat e mosplotësimit të dëshirës së tij. Në realitet, duhej pritur vetëm pesëmbëdhjetë ditë, asnjë ditë më shumë. Xhuzepe Korte i numëronte ditët i shtrirë në shtrat me orë të tëra pa lëvizur, i shikonte orenditë e dhomës që nuk ishin të gëzuara si në katet sipër tij, por disi ishin me dimensione më të ngushta dhe me vija më të ashpra. Kohë pas kohe shndërrohej i tëri në vesh, pasi i bëhej se në katin nën të (në katin e atyre që e kishin “patur”) dëgjonte rënkime, cijatje dhe ofshama të thella.
Krejt kjo kuptohet, e demoralizonte. Kthjelltësia jo e mirë e mendjes sikur i ndihmonte sëmundjes. Temperatura rritej, gjendja shëndetësore edhe më tej keqësohej. Përtej dritares - ishte mesi i stinës së verës dhe dritaret ishin gjithnjë të hapura - nuk shiheshin çatitë e shtëpive të qytetit, por vetëm kurora e gjelbër e drurëve që e rrethonin spitalin.
Pas shtatë ditësh, pas dreke rreth orës katërmbëdhjetë, befasisht hyri infermieri kryesor me tre të tjerë duke shtyrë karrocën.
- “A jeni gati për ndërrimin e dhomës?” pyeti infermieri kryesor me butësi dhe dhembshuri.
- “Çfarë ndërrimi?” pyeti Xhuzepe me mundim duke thënë fjalët: “Çfarë hajgare janë prapë këto? Ata të katit të tretë nuk kthehen pas shtatë ditësh?”
- “Çfarë kati i tretë?” tha infermieri kryesor sikur nuk e kuptonte. “Unë kam urdhër t’ju vendos në katin e parë, ja shikoni”, i tregoi urdhëresën e shkruar për transferim në katin e parë, me nënshkrim të profesor Datit.
Frika dhe tërbimi i Xhuzepe Kortës shpërtheu si bombë, gërvalljet e gjata të tija dëgjoheshin në tërë repartin.
- “Ngadalë ju lutem ngadalë”, e lutën infermierët. “Ka këtu edhe të sëmurë të tjerë”, por kjo nuk e qetësoi të sëmurin.
Më në fund vrapoi mjeku i repartit, njeri fjalëmbël dhe i kujdesshëm. Ia sqaroi se për çka është fjala, e shikoi urdhëresën, i dëgjoi sqarimet e Kortës. Dhe pastaj ashpër iu kundërvu infermierit se këtu ka njëfarë gabimi se ai s’ka dhënë urdhër të tillë, qëmoti ka mosmarrëveshje të padurueshme, se këtu fshihet diçka prej tij... Pasi i tha të gjitha këto infermierit, iu kthye miqësisht të sëmurit dhe sinqerisht i kërkoi ndjesë.
- “Fatkeqësisht” shtoi mjeku, profesor Dati para një dite ka shkuar në pushim të shkurtër, do të kthehet pas dy ditësh. Urdhrat e tij nuk guxojmë të mos i përfillim, shumë po më vjen keq. Sigurisht edhe atij do të i vije keq, këtë ju garantoj, çfarë gabimi! Këtë s’mund ta kuptoj as unë se si ka ndodhur!”
Tashmë një mjerim tronditës e kaploi Xhuzepe Kortën. Aftësia për ta kontrolluar veten krejtësisht u zhduk. Si kalama, tërësisht iu nënshtruar lemerisë. Ofshamjet e tij jehonin, ngadalë dhe trishtueshëm në tërë dhomën.
Arriti ashtu, ma atë gabimin e tij të tmerrshëm, në stacionin e fundit. Arriti në repartin e atyre që s’kishin fare shpresa për jetë. Arriti ai që ishte, në të vërtetë sipas shkallës së sëmundjes, këtë e vërtetonin edhe mjekët më rigoroz, se ishte për katin e gjashtë, nëse jo në katin e shtatë! Situatë qesharake thoshte Korte.
I shtrirë në shtarat, derisa pasdrekja e ngrohtë e asaj vere ngadalë zhdukej mbi qytetin e madh, ai përtej xhamave të dritares shikonte kurorën e gjelbër të drunjve dhe kishte përshtypjen se jetonte në një botë të humbur, e krijuar prej mureve të lemerishëm, e krijuar prej vdekjeve të ftohta, e krijuar prej figurave të bardha njerëzish të pa shpirt.
Iu kujtua se edhe druri, i cili bëhej se po e shef në dritare, nuk ishte i drejtë; për këtë u bind kur vërejti se gjethet e drurit nuk lëkundeshin. Ky mendim e trazoi sa Korte e shtypi zilen, e thirri infermieren dhe e luti që t’ia afrojë syzat për shkurtpamësi, të cilat kur ishte shtrirë nuk i përdorte; u qetësua kur vërejti se druri megjithatë është i drejtë dhe gjethet edhe pse ngadalë prapëseprapë lëkundeshin nga era e lehtë.
Kur infermieria shkoi, kaloi një çerek ore në qetësi. Gjashtë kate, gjashtë, gjashtë mure të tmerrshme, edhe pse për shkak të gabimeve formale, tash rëndonin mbi Xhuzepe Kortën pamëshirshëm. Tash më të vërtetë duhej menduar në vitet, edhe sa vjet i duhen të ngjitet deri në skajet e kësaj gremine shtatëkatëshe?
Po si u bë që dhoma aq papritmas mori pamje të errët? Edhe pse ishte mesi i pasdrekes. Me forcë të fundit Xhuzepe Korte, i cili hetoi se po e paralizon një mpakje e çuditshme, pa orën, në karrigen bri kokës. Ishte ora tre e tridhjetë. E ktheu kokën në anën tjetër dhe shikoi roletat lëvizëse, nga të cilat i bëhej se po dëgjonte urdhra të fshehur - që lëshoheshin ngadalë duke ia zbuluar rrugën e dritës.
 

askushi 1

V.I.P
Anëtar
Sep 7, 2012
Postime
3,220
Pikët
113
Përgjigje e: Dino Buzzati

DINO BUZZATI



DY SHOFERET




Përktheu Eris Rusi




Kanë kaluar dy vjet tashmë dhe akoma e pyes veten për çfarë flisnin dy shoferët e furgonit të errët ndërsa transportonin mamanë time të vdekur në varrezën e largët. Ishte një udhëtim i gjatë, më shumë se 300 kilometra, e megjithëse autostrada ishte e zbrazët, automjeti i vdekjes bënte para ngadalë.
Ne fëmijët e ndiqnim me makinë disa qindra metra pas e kilometrazhi vërtitej tek 70-75, ndoshta sepse ata furgonë janë prodhuar për të ecur ngadalë, por mendoj bënin kështu se ky ishte rregulli, sikur shpejtësia të ishte mungesë respekti për të vdekurin, ç’absurditet, unë përkundrazi do betohesha që nënës do t’i pëlqente të shkonte me 120 në orë, shpejtësia në mos tjetër do ta kishte gënjyer që ishte udhëtim i zakonshëm i qetë veror drejt shtëpisë sonë në Belluno.
Ishte një ditë e mrekullueshme qershori, triumfi i parë i verës, fushat përreth magjepsëse, që ajo i kishte kaluar kush e di sa qindra herë, por që tani nuk mund t’i shihte.
Dhe dielli i madh ishte atje tej në fund, ku formoheshin ato mirazhe ujore e makinat ngjanin të varura në ajër.
Kilometrazhi luhatej në 70-75, furgoni para nesh ngjante i palëvizshëm, e anash kalonin të lëshuara plumb makina të çliruara e të lumtura, burra e gra të gjithë të gjallë, edhe vajza të mrekullueshme anash, djem në kabriole jashtëserie, me flokët e shpupurisur nga era e udhëtimit. Edhe kamionët na parakalonin, edhe ata me rimorkio, aq ngadalë përparonte furgoni i varrezave e unë mendoja sa e kotë ishte e gjithë kjo, do kishte qenë e bukur dhe e sjellshme për nënën time të vdekur të transportohej me një supersportive të kuqe zjarr, me gazin e shkelur në fund, mbi të gjitha do ishte si një tolerim i vogël për pak jetë të mirëfilltë, ndërsa ajo e ecur zvarritëse mbi fijen e asfaltit, i ngjante aq shumë një funerali.
Prandaj e pyesja veten për çfarë po flisnin dy shoferët, njëri i gjatë 1 metër e 85, një lloj babaxhani me pamje të butë, tjetri ishte i ngjeshur, i kisha diktuar në momentin e nisjes, s’ngjanin fare të përshtatshëm për këtë lloj pune, një kamion ngarkuar me hekura do qe më i përshtatshëm për ta.
Pyesja veten për çfarë po flisnin pasi ajo ishte biseda e fundit njerëzore, fjalët e fundit të jetës që mamaja do mund të dëgjonte. E ata të dy jo se qenë maskarenj, por në një rrugë kaq të gjatë e monotone, sigurisht ndjenin nevojë të flisnin; fakti që pas shpinës, në distancë të disa centimetrave shtrihej nëna ime, nuk kishte pikë rëndësie për ta, kuptohet, me këto gjëra ishin mësuar, ndryshe s’do ta bënin këtë lloj zanati.
Ishin fjalët e fundit njerëzore që mund të dëgjonte nëna ime, sapo të arrinim në vend do të niste shërbimi në kishën e varrezës, e nga ai moment tingujt e fjalët s’do t’i takonin më jetës, tingujt e fjalët e përtejbotës do të dëgjonte më pas.
Për çfarë po flisnin? Për të nxehtin? Për sa orë do të bënin kthimin? Për familjet e tyre? Për skuadrat e futbollit? I tregonin njëri tjetrit restorantet më të mirë anash rrugës me inatin që s’ndalonin dot? Flisnin për makinat me aftësinë e njerëzve të zanatit? Edhe shoferet e makinave funebre i përkasin tek e fundit botës së motorëve e motorët i tërheqin.
Apo i hapeshin njëri tjetrit për aventura dashurie? E mban mend bionden në atë barin afër benzinatës ku ndalojmë përherë të mbushim makinën, tamam atë, ikë ore, tregomë atëherë, unë s’e besoj. M’u thaftë gjuha në të…
Ose arrinin deri aty sa të tregonin barcaleta të pista? A s’është e zakonshme kjo për dy burra që për orë e orë udhëtojnë të vetëm me makinë? Se ata të dy me siguri qenë të bindur se ishin vetëm, gjëja e mbyllur në furgon pas kurrizit të tyre as që ekzistonte për ta, e kishin harruar komplet. E mamaja i dëgjonte shakatë dhe të qeshurat e tyre? Po, sigurisht që i dëgjonte, e zemra e saj e lodhur mblidhej gjithnjë e më shumë, jo se mund t’i përbuzte dy burrat, por ishte poshtërsi që në botën aq shumë të dashur prej saj, zërat e fundit të ishin të tyret, e jo zërat e fëmijëve.
Atëherë, më kujtohet, ishim gati në Vicenca, kur më ra ndër mend sa pak kisha bërë për t’i ndenjur afër nënës këto kohët e fundit. E ndjeva atë pikën e dhimbshme në mes të kraharorit, që zakonisht quhet brerje ndërgjegjeje.
Në atë moment preciz, kush e di si deri atëherë nuk kishte nxjerrë krye ky kujtim i dhimbshëm - nisi të më ndjekë jehona e zërit të saj, kur në mëngjes i futesha në dhomë para se të shkoja në punë:
- “Si je?”
- “Sonte fjeta plotësisht”, përgjigjej (e vë me bast me injeksione gjilpëre)
- “Po shkoj në gazetë! Mirupafshim!”
Bëja dy tre hapa në korridor e më arrinte zëri i saj i ndrojtur:
- “Dino!”.
Kthehesha pas.
- “Këtu do hash mëngjesin?”.
- “Po”.
- “Edhe në drekë do vish?”
Zot i madh, sa e pafajshme, e madhe e njëkohësisht e vogël ishte dëshira brenda pyetjes. Nuk kërkonte, s’impononte, pyeste sa për të ditur.
Por unë kisha takime idiote, kisha vajza që s’më donin vërtet, as e çanin kokën për mua tek e fundit, por ideja të kthehesha në tetë e gjysmë në shtëpinë e trishtë, të helmuar nga pleqëria dhe sëmundja, të infektuar tashmë nga vdekja, gati më neveriste, e pse s’duhet patur kurajo të rrëfehen këto gjëra kur janë të vërteta?
- “Nuk e di, - përgjigjesha atëherë, - do të të marr në telefon.”
Dhe unë e dija që do t’i thosha “jo” kur të telefonoja. E ajo menjëherë e kuptonte që do t’i përgjigjesha “jo” dhe në atë “mirupafshim” të sajën, kishte një keqardhje të madhe. Por unë isha biri egoist siç dinë të jenë vetëm fëmijët.
Nuk më vriste ndërgjegjja për momentin, as pendim apo skrupuj. E ajo e kuptonte menjëherë që për drekë s’do vija.
E mplakur, e sëmurë, e shkatërruar madje, e bindur që fundi po rrëzohej mbi të, mamaja do të kënaqej, për të qenë më pak e trishtë, që unë të isha kthyer për drekë në shtëpi.
Qoftë edhe për të mos thënë një fjalë, i inatosur ndofta për punët e mia, të çdo lloji. Por ajo, nga shtrati, sepse nuk ngrihej dot nga shtrati, do ta dinte që unë isha mëtanë, në kuzhinë, e kjo do ta ngushëllonte.
Unë përkundrazi jo. Unë shëtisja Milanon duke qeshur orë e çast me shokët, idiot, maskara që isha, ndërsa thelbi i jetës sime, mbështetja ime e vetme e vërtetë, e vetmja krijesë e aftë që përgjakej për mua (e s’kisha për të gjetur më një tjetër si ajo, edhe sikur të jetoja 300 vjet), ishte duke vdekur.
Do t’i kishin mjaftuar dy fjalë para drekës, unë i ulur në divanin e vogël e ajo e shtrirë në krevat, ndonjë informacion për jetën e për punën time. E më tej, pas drekës, do më kishte lënë të lirë me gjithë zemër, ku dreqin të doja, s’do t’i vinte keq, përkundrazi ishte e lumtur kur gjeja rast të dëfreja.
Por para se të dilja, në errësirë, do isha futur në dhomën e saj për një përshëndetje të fundit.
- “E ke bërë gjilpërën?”
- “Po, këtë natë shpresoj vërtet të fle!”
Kaq pak kërkonte, kurse unë as këtë s’e bëja, për egoizmin tim të shpifur, unë isha i biri e në egoizmin tim prej djali, refuzoja të pranoja sa shumë e doja.
E tani si pjesë të fundit të botes, ja fjalët, qyfyret dhe të qeshurat e dy shoferëve të panjohur, ja dhurata e fundit që i bënte jeta.
E tani është vonë, tmerrësisht vonë. Prej gati dy vjetësh guri është ulur për të mbyllur kripten e vogël të nëndheshme, ku në errësirë, njëri mbi tjetrin, janë qivuret e prindërve, gjyshërve, stërgjyshërve. Dheu i ka zënë tanimë të çarat, ndonjë fijeze bari përpiqet të dalë aty këtu. Dhe lulet, të vëna ca muaj përpara në vaskën prej bakri, as që njihen më tani.
Jo, ato ditë kur ajo ishte sëmurë dhe e priste vdekjen, s’kthehen më dot pas. Ajo hesht, nuk më qorton, me siguri do më ketë falur tashmë.
E prapëseprapë kur e mendoj, nuk gjej dot paqe me veten. Çdo dhimbje e vërtetë shkruhet mbi shiritat e një lënde misterioze, para së cilës graniti është si gjalpë. E s’mjafton përjetësia për ta fshirë. Pas miliarda shekujsh, vuajtja e vetmia e nënës sime, të provokuara nga unë, do ekzistojnë akoma.
E unë s’mund të ndreq dot gjë, të marr frymë me shpresën mos ajo më sheh.
Por ajo s’më sheh. Ajo vdiq dhe u shkatërrua, nuk mbijetoi, apo më mirë s’ka gjë tjetër veç mbetjet e trupit të saj tmerrësisht të turpëruar nga vitet, nga e keqja, nga dekompozimi dhe koha.
Asgjë? Tamam asgjë mbetet. Nga mamaja ime s’ekziston më gjë?
Kush e di. Hera herës, sidomos pasditeve, kur jam vetëm, provoj një ndjenjë të veçantë. Sikur diçka të futej brenda meje kur para pak çastesh nuk ishte, sikur të me banonte një esencë e papërcaktuar, jo e imja e megjithatë pafundësisht e imja, e unë që s’isha më vetëm e çdo gjest i imi, çdo fjalë, të kishte për dëshmitar një shpirt misterioz. Të sajin!
Por magjia zgjat pak, një orë, një orë e gjysmë, jo më shumë. Pastaj dita fillon të më copëtoje mishin, me ingranazhet e saj të thata.
 
Top